Michel Souchon, SJ, Croire Aujourd'hui

Vừa mới đây thôi, một người bạn giải thích cho tôi, một cách võ đoán: “Trong mọi tôn giáo đều có một cái chìa khoá để nhốt lại. Nơi các Kitô-hữu, đó chính là tội nguyên tổ.” Ai trong chúng ta chưa nghe những câu hỏi nầy: một tội mà chúng ta không chịu trách nhiệm, lại đè nặng trên chúng ta, thay đổi dòng lịch sử nhân loại, làm dấy lên cảm giác tội lỗi và sự sợ hãi đối với Thiên Chúa...Tất cả những cái đó không thể nào nhận lĩnh được. Làm sao tin vào nó được chứ?

Học thuyết tội nguyên tổ không nên đi tìm trong sách Sáng Thế, trong trình thuật tội của Adam và Evà, nhưng đúng hơn phải tìm trong thư Thánh Phaolô gửi tín hữu Rôma và trong cách mà Thánh Phaolô giảng giải sách Sáng Thế. Cái chủ yếu nơi lập luận của Ngài gói gọn ở trong một số từ. Không ai có thể nói: tôi không cần đến lòng xót thương của Thiên Chúa. Tất cả mọi người chúng ta đều cần đến. Chính vì chúng ta, tất cả, đều thuộc về một nhân loại tỗi lỗi, tất cả đều dự phần một cuộc sáng tạo đã không sử dụng tốt tự do của mình, ngay khi nó ý thức được điều đó (Rm 3,9). Tuyệt vọng vì điều gì? Không - lời Thánh Phaolô – vì,” được công chính hoá nhờ đức tin, chúng ta sống hoà bình với Thiên Chúa nhờ Đức Giêsu Kitô Chúa chúng ta.” (Rm 5,1). Chính khi quy chiếu về Chúa Giêsu Kitô và về tính phổ quát của ơn cứu độ nơi Chúa Giêsu Kitô, mà Thánh Phaolô trình bày Adam, khuôn mặt của tính phổ quát tội lỗi của nhân loại.

Adam không nên được coi là một cá thể lịch sử, mà như một hữu thể cộng đồng. Lời giảng giải nầy phù hợp với cách thức đúng đắn tiếp nhận các trình thuật về cội nguồn. Chúng đáp ứng những vấn nạn lớn của con người. Đó là những trình thuật “bản thể học,” chứ không phải là những trình thuật lịch sử. Chúng không nói: một ngày nọ, điều ấy đã xảy ra như thế; nhưng là: Điều đó vẫn luôn xảy ra như thế. Ví dụ: các bạn hỏi tại sao con người nói những ngôn ngữ khác nhau và không hiểu được nhau? Hãy nghe câu chuyện Tháp Babel. Tại sao sự chết, những cơn đau khi sinh con, sự cần thiết phải làm việc lam lũ? Hãy nghe chuyện của Adam và Evà. Nhưng câu chuyện nầy còn đi xa hơn bản kê khai các giải trình. Nó cho chúng ta hiểu trước tiên rằng sự tốt lành của thế giới nầy có trước sự dữ. Nó đồng thời cũng nói cho chúng ta biết rằng tội lỗi luôn có đó và tội lỗi là tự khởi nguyên; rằng Adam, mọi con người, ngay từ đầu đã bị cám dỗ chống đối Thiên Chúa, từ chối Tình Yêu vốn là căn nguyên của nó, để tự đặt mình làm địch thủ của Thiên Chúa, để tự huyễn hoặc rằng mình có thể tự ban cho mình sự sống và ý nghĩa cuộc đời, nằm ngoài tương quan với cội nguồn đã tạo thành và làm cho nó được sống. Trình thuật Sáng Thế mạc khải cho chúng ta bản chất của “tôi cội nguồn nầy: nó nẩy sinh từ sự ngờ vực Thiên Chúa. Con rắn nói với Adam: Thiên Chúa không muốn thấy ngươi hạnh phúc...”

Thánh Phaolô ngạc nhiên về sự hiện diện nầy của sự dự phần trong Ngài, thật sâu thẳm, về sự ảnh hưởng các sức mạnh sự dữ trên ý chí và tự do của Ngài:” Tôi chẳng hiểu gì về những điều tôi làm: điều tôi muốn, thì tôi không làm; mà điều tôi ghét,thì tôi lại làm (...). Việc tốt tôi muốn, tôi không làm, trong khi điều xấu tôi chẳng hề muốn, thì tôi lại làm.” (Rm 7,15–19). Ta có thể nói rằng, với Thánh Phaolô, tội nguyên tổ không phải là một tín điều, mà là một dữ liệu kinh nghiệm!

Thừa hưởng tội căn nguyên nầy, chúng ta cũng chịu trách nhiệm về tội. Người hát Thánh Vịnh nói cùng một lúc: “Vâng, tôi biết tội mình đã phạm, lỗi lầm cứ ám ảnh ngày đêm. Con đắc tội với Chúa, với một mình Chúa, dám làm điều dữ trái mắt Ngài. Như vậy Ngài thật công bình khi tuyên án, liêm chính khi xét xử. Ngài thấy cho: lúc chào đời con đã vương lầm lỗi, đã mang tội khi mẹ mới hoài thai.” (Tv 50,5-7). Tôi vào trần gian đã bị ghi dấu bởi sự dữ và điều đó làm thương tổn tự do của tôi.