HIỆP HỘI THẦN HỌC CÔNG GIÁO HOA KỲ

Thanh Thanh

Cuối tuần vừa qua, khách sạn Sheraton thuộc thành phố Los Angeles đã đón tiếp gần 500 tham dự viên (trong đó có 457 thần học gia chính thức là thành viên) thuộc Hiệp Hội Thần Học Công Giáo Hoa Kỳ (Catholic Theological Society of America - CTSA) đến tham dự Đại Hội hàng năm. Đại Hội khai mạc từ chiều thứ năm ngày 7 tháng 6 và kết thúc vào trưa Chúa nhật 10 tháng 6. Đại hội lần này tại Los Angeles được sự cộng tác của Mark Fisher, giáo sư khoa thần học Đại Chủng Viện Thánh Gioan, Camarillo; Thomas Rausch, S.J. của Đại Học Loyola, Marie Egan và Alexis Navarro, IHM, cựu giáo sư Đại Học Mt. St. Mary’s College.

Hiệp Hội Thần Học Công Giáo Hoa Kỳ được thành lập từ năm 1946 tại tiểu bang New York với tính cách là một Hiệp Hội Vô Vị Lợi. Hiện nay, Hội có khoảng 1,400 thành viên chính thức, với tỉ số 1/3 là phụ nữ, đông nhất là tại Hoa Kỳ, Canada và tại một số các quốc gia tại Châu Âu như Ái Nhĩ Lan, Hoà Lan…

Nhằm đề cao nghiên cứu học hỏi về thần học dựa trên truyền thống Công Giáo La Mã, đem khoa thần học nối kết những vấn đề hiện đại, và khuyến khích cổ võ việc giáo dục thần học có hiệu quả, Hiệp Hội đưa ra một diễn đàn để trao đổi những suy tư giữa các nhà thần học và với các học giả trong các ngành học liên hệ khác. Hội tìm cách nâng đỡ những người đã được trao sứ vụ giảng dạy trong Giáo Hội để giúp phát triển sự hiểu biết một cách trưởng thành hơn về đức tin cho các Ki-tô hữu, và tăng cường mối giây thống nhất giữa con người với nhau thông qua sự trân trọng và cảm nhận vai trò của niềm tin tôn giáo trong cuộc sống nhân loại và xã hội. Những cựu chủ tịch của Hội, cũng là tác giả các sách thần học nổi tiếng được kể đến có Hồng Y Avery Dulles, S.J; Charles E. Curran; Richard A. Mc. Cormick: Richard P. McBrien: Kenan B. Osbonne Thomas F. O’Meara, và một số thần học gia “trẻ” gần đây như Lisa Cahill, Elizabeth Johnson, Robert Schreiter, Kenneth Himes và linh mục người Việt nam Phê-rô Phan Đình Cho. Hàng năm Hội tổ chức Hội Nghị tại một địa diểm (tại Hoa Kỳ hoặc Canada) do ban điều hành của Hội đề nghị. Ngoài những bản báo cáo và trao đổi chuyên môn về thần học, cao điểm của đại hội là việc trao giải thưởng John Courtney Murray (tên của linh mục dòng Tên rất nổi tiếng trong những đóng góp trong công đồng Vatican II) cho các thành viên của Hội có thành tích đóng góp xuất xắc vào việc giáo dục thần học. Năm nay, Hội đã trao giải này cho linh mục Virgilio Elizondo, thuộc đại học San Antonio và Notre Dame vì những đóng góp lớn lao của cha trong lãnh vực giáo dục thần học qua cuộc sống cụ thể của những người di dân nói tiếng Tây Ban Nha. Trong đáp từ cám ơn, Cha Elizondo nhiều lần cám ơn những người đã khuyến khích cha tiếp tục con đường nghiên cứu thần học, vì bản thân cha luôn nghĩ mình chỉ là một cha sở, làm công việc giảng dạy lời Chúa cho giáo dân, thi hành bổn phận mục vụ trong giáo xứ và những hoạt động của hội MACC (Mexican American Cultural Center) mà cha đã góp phần xây dựng.

Đại hội năm nay tuy có một số thành viên khá nổi tiếng, nhưng thiếu vắng những thần học gia đẳng cấp “hàng đầu - first-rate.” Đó cũng là điều bình thường vì thành viên tuy nhiều, nhưng tham dự thường chỉ khoảng 1/3, lý do là các thành viên thuộc Hiệp Hội này là những nhà giáo dục, linh mục thần học gia có học vị, họ thường được mời thuyết trình, giảng dạy tại các viện đại học hoặc tổ chức đã kín cả thời khóa biểu trong suốt cả năm. Hiện diện lần này có 2 thần học gia người Việt, trong đó có linh mục giáo sư tiến sĩ Phan Đình Cho, trước đây đã từng là chủ tịch của Hội trong nhiệm kỳ 2001-2002. Đề tài của Đại hội lần này là “Các Giám Mục trong Giáo Hội,” do đó có sự hiện diện của các giám mục để chào mừng, học hỏi và hồi đáp cho những buổi hội thảo liên quan đến vai trò mục tử. Người ta thấy có hồng y Roger Mahony, tổng giáo phận Los Angeles; Richard Grecco, G.M. phụ tá Toronto, Canada; Donald Pelotte, G.M. Gallup, New Mexico; Richard Sklba, G.M phụ tá tổng giáo phận Milwaukee, cũng là một học giả Thánh Kinh; William Skylstad, G.M. giáo phận Spokane; Tod Brown, G.M. giáo phận Orange, California; John Cummins, G.M. hưu của giáo phận Oakland, California và một giám mục đến từ Phi-lip-pin. Một đặc điểm nữa là có sự tham dự của các nhà thần học thuộc giáo phái Thệ Phản Luther, giáo hội Anh Giáo, và Hội đồng các Giáo Hội Chúa Ki-tô.

Bên cạnh những đề tài được trình bày và thảo luận vừa có tính lý thuyết cao siêu, những giải thích mới về các đề tài của Giáo Hội liên quan đến thời sự, xã hội và con người, người tham dự cũng học được những vấn đề rất thiết thực, chính vì thế mà không kém phần “nóng bỏng,” dễ gây tranh cãi và hiểu lầm. Từ vai trò lãnh đạo của các giám mục trong đối thoại liên tôn, đến huấn quyền giảng dạy và những vấn nạn về lạm dụng tính dục; từ vấn đề thần học và sinh thái, đến những vấn đề đạo đức luân lý chăm sóc người già; từ phương pháp luận của thần học Á châu đến vai trò của giám mục nơi công chúng; vấn đề liên quan đến vai trò giám mục, tội xã hội của đặc quyền người da trắng đến những mục vụ của người tín hữu và các giám mục, cũng như việc các giám mục cần phải học hỏi và lắng nghe tiếng nói của người tín hữu…Các đề tài rất phong phú đa dạng, bên cạnh những vấn đề “muôn thưở” của Thần Học dưới cái nhìn thời nay, như hiểu thế nào về chữ Filioque (và bởi Chúa Con) giữa Công Giáo và Tin Lành, các phương pháp luận thần học theo truyền thống…thật phong phú, thú vị và hữu ích.  Các buổi hội thảo và trình bày giữa các thần học gia trong các Đại Hội với mục đích trao đổi và học hỏi  thường liên quan đến những đề tài học thuật cao siêu, khó hiểu, nhưng mặt khác, họ cũng là những con người rất “người” với những giới hạn, thao thức và có tâm tình gần gũi và khiêm tốn. (Xin xem thêm bài chia sẻ trong thánh lễ của chủ tịch Daniel Finn trong số này.)

Trong phiên họp khoáng đại lần thứ ba của đại hội vào sáng thứ bảy 9/6, dưới sự chủ tọa của tân nữ chủ tịch Margaret O’Gara, giáo sư thần học tại St. Michael’s  College, Canada, các thần học gia đã được nghe bài tham luận về “Các Giám Mục và Trách Nhiệm Giải Trình – Bishops and Structures of Accountability.” Phải nói đây là một đề tài tương đối mới và hơi “cấm kỵ.” Vì theo truyền thống, cũng như trong các sách giáo khoa, từ điển và bách khoa Công giáo trước nay không hề có từ accountability liên hệ đến vai trò của mục tử. Các giám mục thường được hiểu là những người lo phần thiêng liêng, chỉ trả lời trước mặt Chúa, hay ít ra là với Đức Giáo Hoàng. Bài tham luận của hai nữ thần học gia, Cynthia Crsydale, thuộc giáo hội Anh Giáo nhưng dạy tại đại học Công Giáo Hoa Kỳ, Washington DC (CUA) và Susan Wood, nữ tu dạy tại đại học Marquette, trình bày hai cái khía cạnh về trách nhiệm giải trình của các Giám mục, một về liên quan đến Giáo Hội, mặt kia liên quan về đạo lý. Vấn đề nêu ra phức tạp và không dễ dàng được mọi người chấp nhận, nhưng qua trình bày dựa trên Giáo Luật và những văn bản Công Đồng Vatican II, thì các giám mục được mời gọi sống có trách nhiệm với bản thân, với cộng đoàn dân Chúa tại nhiệm sở địa phương và với tập thể các giám mục mà đứng đầu là giám mục Rô-ma. Câu hỏi đặt ra là khi trả lời về trách nhiệm của mình, vị giám mục có thể có những mâu thuẫn giữa địa phương mình phục vụ và với Rô-ma. Đây là những suy tư thần học, nên có thể nói câu hỏi đặt ra nhiều hơn là có câu trả lời, và tuỳ thuộc vào những trường phái thần học mà các thần học gia lấy làm nền tảng cho suy tư mà chọn lựa hay ủng hộ hành động tương thích.

Thực ra, mỗi thần học gia có cái nhìn có thể khác biệt nhau nhưng vẫn chung trong một niềm tin, và như thế không phải là không có thể đối thoại với nhau. Trong diễn văn bế mạc của cựu chủ tịch Daniel Finn, thần học gia đang dạy tại St. John's University ở Collegeville, Minn., ông cho biết các thần học gia có quyền lên tiếng và phát biểu những ý kiến riêng của mình, và Hội sẽ không nhất thiết có những phát biểu chung như trong quá khứ, vì những vấn đề “gai góc,” nếu phát biểu với tư cách tập thể, đã mang lại cho Hội nhiều thất lợi hơn người ta nghĩ. Các bản tuyên bố phê bình góp ý với Giáo Hội trong quá khứ đã làm nhiều thần học gia rời bỏ Hội, thậm chí cựu chủ tịch nay là hồng y Avery Dulles cũng lên tiếng phê phán, cho rằng Hội đã trở thành nơi tập họp những người bất mãn, hay như hồng y Bernard Law cho rằng Hiệp Hội là một vùng đất hoang về thần học. Thật ra, Hiệp Hội Công Giáo Hoa Kỳ trước đây đã có một số thành phần khá cực đoan, cả về bảo thủ và cấp tiến, thuờng đưa ra nhiều vấn đề gây tranh cãi trong Giáo Hội và ngay cả trong Hiệp Hội. Tuy nhiên, thời gian gần đây, số thần học gia trẻ tuổi với tư tuởng cởi mở đang gia tăng. Lập trường của các thần học gia này cũng thay đổi, đem lại cho Hội nhiều sinh hoạt phong phú hơn. Theo thần học gia Daniel Finn, việc đưa ra những phê phán mang tính cách tập thể đã gây tổn thất cho Hội, và tác dụng của nó mang hiệu quả tiêu cực nhiều hơn tích cực, tuy nhiên, Giáo sư Finn không đề cập đến nội dung của các nhận định bình luận này.

Cũng chính vì những phát biểu đưa ra các nhận định có tính tập thể trong các Hội Nghị trong quá khứ, mà các giám mục và những nhà thần học bảo thủ, và một số cơ quan truyền thông khi không tham dự các Hội Nghị tổ chức hàng năm như thế này, đã giải thích sai lạc hoặc tuỳ tiện cắt xén những phát biểu của Hội Nghị theo ý hướng của họ, vì chỉ trình bày một phần nhỏ của bản nhận định nên thường có nhận xét và phán đoán sai lạc về Hiệp Hội.

Giáo Hội luôn cần đến những thần học gia, vì họ giúp đưa ra những suy tư giảng trình về Lời Chúa và giúp người tín hữu sống đức tin trưởng thành hơn. Giáo Hội biết rằng những thần học gia này đa số là những người yêu mến Lời Chúa, yêu mến Giáo Hội, nhưng thường những nhận xét suy tư của họ khi mang tính phê phán (nhất là khi phê phán về quyền bính của Giáo Hội cơ chế) thì dễ bị hiểu lầm và cấm đoán. Khi các bản nhận định tuyên bố của Hội có nhuốm màu phê phán (vì mang tính tập thể), Hội sẽ dễ dàng bị kết án là chống phá Giáo Hội. Thế nhưng không phải trong quá khứ, các vị thánh – là các nhà thần học nổi tiếng cũng đã từng gặp những phản ứng tương tự như thế sao? Tuy nhiên, tình trạng hiện nay làm cho Hội gặp nhiều tổn thất “nội bộ,” khi mà các thần học gia bảo thủ rời bỏ Hội. Làm thế nào để họ trở về? Đó là vấn đề mà tổ chức và những người điều hành Hội phải đặt câu hỏi quan tâm. Có những vị suốt đời trung thành với ơn gọi linh mục-thần học gia của mình như cha Kenan Osborne, dòng Phan-xi-cô, trước đây đã từng giữ vai trò chủ tịch của Hội và là giáo sư thâm niên về thần học hệ thống, tác giả nhiều sách thần học và nhiều sinh viên Việt nam tại trường thần học Berkeley đã được thụ giáo với cha. Khi diện kiến với vị linh mục này, nhiều người đều có cùng cảm nhận về một con người giỏi giang nhưng thật hiền lành, thánh thiện, và yêu mến Giáo Hội sâu xa cùng những giáo huấn của Mẹ Giáo Hội. Cha Osborne cũng rất yêu thích tìm hiểu và giảng dạy về Giáo Hội Á châu, trong đó có Trung Hoa và Việt Nam. Tuy đã về hưu nhưng cha cũng tham dự Đại Hội lần này, và giữ vị trí, cung cách khiêm tốn hiền hoà giữa các học trò, đàn em giờ đã là những thần học gia trẻ tuổi tiếp bước cha anh để đóng góp cho Hiệp Hội và Giáo Hội.

Trong diễn văn bế mạc, Chủ tịch Finn cũng kể lại một kinh nghiệm cá nhân. Đã qua rồi thời mà các thần học gia chỉ là linh mục, thường ngồi ăn tối chung và đàm đạo với giám mục của mình. Ngày nay, con số giáo dân là thần học gia ngày càng nhiều hơn và trổi vượt. Ông kể lại lần làm việc với các giám mục về vấn đề mandatum (giấy phép của Giám Mục cho các thần học gia dạy tại các Đại Học Công Giáo). Sau buổi làm việc, có 3 vị giám mục đã cảm ơn ông và cho rằng ông “có tình có lý.” Tuy nhiên, lời cám ơn này làm cho ông có cảm tưởng rằng các thần học gia thường “không có lý”, và nếu các giám mục có nhận định như thế thì làm sao duy trì được mối quan hệ cá nhân tốt đẹp giữa các thần học gia với các giám mục? Với kinh nghiệm từ quá khứ rất lâu đời, các thần học gia thường là các linh mục, có quan hệ với các giám mục của mình, nên dễ thông cảm hiểu biết lẫn nhau. Thời đại này thì không thế nữa.  

Một trong những đặc biệt của Đại Hội là sự tham dự của các nhà xuất bản sách chuyên môn về thần học. Tuy các gian hàng không phô trương và ồn ào quảng cáo, nhưng ta có thể tìm thấy những quyển sách giá trị của hầu hết các nhà xuất bản nổi tiếng như Oxford, Eerdmans, Cokesbury, Georgetown University, Paulist, Orbis, Fortress Press và Liturgical Press, cũng như một số tạp chí uy tín như Commonweal, báo thần học của đại học Louvain, Bỉ.

Kể lại đây một biến cố cuối tuần mà người viết có cơ duyên được tham dự với những thông tin về một tổ chức uy tín có tầm cỡ với lòng ước mong nền thần học của Giáo Hội Việt Nam ngày càng phát triển, và khi quê hương có điều kiện, Hiệp Hội Thần Học Việt Nam sẽ được hình thành và sẽ có những buổi gặp gỡ, chia sẻ trao đổi để thần học Việt Nam sớm cất cánh và đóng góp xứng đáng cho thần học thế giới bằng kinh nghiệm sống đạo, truyền đạo trên quê hương, với đồng bào dân tộc mình.

Trở về Muc Lục