MỘT THÂN THỂ

Đỗ Trân Duy

Theo tập quán suy tưởng, chúng ta cảm thấy an tâm hơn khi Chúa Giêsu là một đối tượng ở bên ngoài. Nếu Chúa không ở bên ngoài, chúng ta đâu có nơi để hướng về cầu nguyện. Tuy nhiên trong ân sủng hiệp thông, chúng ta là thân thể của Chúa Giêsu. Cho đến nay, một số tín hữu vẫn lúng túng với khái niệm này. Làm sao chúng ta, những kẻ tội lỗi thấp hèn, lại có thể là thân thể của Chúa Giêsu cho được.

Nền Tảng Tín Lý Một Thân Thể

Thần học phân biệt 2 phạm trù: Thân Thể Chúa Giêsu và Thân Thể Mầu Nhiệm (Mystical Body) Chúa Giêsu (gọi tắt là Nhiệm Thể Chúa Giêsu). Hiểu theo nghĩa vật lý chúng ta không thể là thân thể của Chúa Giêsu, nhưng chúng ta là Thân Thể Mầu Nhiệm Chúa Giêsu mà Người là Đầu, chúng ta là chi thể. Tín lý “một thân thể” được thánh Phaolô truyền dậy qua 2 văn kiện căn bản là thư gửi giáo hữu La Mã và thư thứ I gửi giáo hữu Côrintô. Qua 2 thư này, ý nghĩa “một thân thể” được giải thích ở nhiều nơi với những câu như: “Chúng ta dẫu nhiều, nhưng là một thân thể trong Chúa Kitô và là những bộ phận liên đới nhau” (Rm 12:5); “Anh em có biết anh em là chi thể của Chúa Kitô?” (1Cor 6:15). Thánh Phaolô khẳng quyết Kitô hữu liên kết với Chúa Giêsu như những cơ phận của một thân thể. Rồi qua Chúa Kitô tín hữu liên kết trong thế cùng sống còn với nhau. Chúng ta là những thành phần cần thiết của nhau để tạo nên “Một Thân Thể Kitô” toàn vẹn.

Nền Tảng Bí Tích Một Thân Thể

Chúng ta trở thành một thân thể với Chúa Kitô từ khi nào? Thánh Phaolô cho biết biến cố này bắt đầu khi chúng ta nhận phép rửa tội. Chúa Thánh Thần đã chuyển hóa chúng ta thành một thân thể với Chúa Kitô. “Bởi một Thánh Linh trong phép rửa chúng ta nên một thân thể” (1Cor 12:13). Chúa Giêsu nói với ông Nicôđêmô, nhận phép rửa là “tái sinh” trong Thánh Linh (Ga 3:5-7). Sách Giáo Lý Công giáo chú dẫn: Chúa Giêsu không tách rời ra khỏi những nhiệm tích của Người. Vì vậy khi ta nhận phép rửa là chính Chúa Giêsu đóng ấn tín Thánh Linh trên chúng ta (GL 698).

Sau này Tông Đồ Phaolô giải thích rõ thêm, hễ ai chịu phép rửa là được hòa nhập vào Chúa Kitô (Gal 3:27). Đó là cuộc nối kết với hành trình tử nạn và phục sinh của Chúa Kitô. Từ điểm mốc đó, “Bởi đã kết hợp mật thiết với Người và đã chết như Người, chúng ta sẽ được sống lại như Người" (Rm 6:4-5). Như vậy rửa tội là một chuyển thể từ chết đi qua sống lại. “Rửa tội là cuộc tái sinh lần thứ nhất của chúng ta. Mầu nhiệm tái sinh lần thứ hai là sự phục sinh của chính thân xác chúng ta” (GL 56). Qua phép rửa, không những chúng ta kết hợp làm một với Chúa Kitô, chúng ta còn kết hợp với nhau thành một thân thể (Êph 4:4-6). 

Tín lý một thân thể được củng cố mạnh mẽ thêm qua nhiệm tích Thánh Thể. Thánh Augustin luận rằng khi ta trả lời “Amen” cho lời xướng “Đây là Mình Thánh Chúa Kitô”, ta đã là chi thể của Chúa Kitô (sermon 272). Khi lãnh nhận Thánh Thể, Chính Chúa Giêsu đã cụ thể chuyển thân xác chúng ta vào thân thể của Người. Giáo Hoàng Bênêđic XVI nêu ra một trong những điểm chính yếu của thần học Thánh Thể. Đó là sự liên hệ giữa Thân Thể Chúa Kitô và Nhiệm Thể Chúa Kitô. Chúa Kitô dùng bánh thánh để tạo nên Thân Thể Người, nhờ đó chúng ta-những cá nhân riêng rẽ xa cách-hội tụ nên một bánh, một thân thể. Thiên Chúa hòa vào thân xác chúng ta để thân xác chúng ta trở nên linh thiêng và là nhiệm thể Thiên Chúa. Thánh Phaolô nói: “Chúng ta tuy nhiều nhưng là một thân thể, một bánh” (1Cor 10:16-17). Thánh Thể vì vậy là một chuyển động tạo dựng giáo hội. Giáo hội không phải là một tập hợp nhiều người theo số lượng, nhưng là một cộng đoàn tương giao trong Thánh Thể để nên một người.

Hội Thánh Là Nhiệm Thể Chúa Kitô

Cũng giống như cấu trúc của mọi đoàn thể hay hiệp hội trần thế, Hội Thánh phải là một cộng đồng liên kết trong hệ thống pháp chế và đạo lý. Nhưng vượt cao hơn thế, Hội Thánh là Nhiệm Thể Chúa Kitô. Sự tích Evà được tạo dựng từ khúc xương sườn của Ađam là biểu tượng chỉ một thân thể. Cũng vậy, Hội Thánh được tạo dựng từ dòng nước vọt ra từ cạnh sườn Chúa Kitô-Ađam mới. Thánh Phaolô thường nhấn mạnh Hội Thánh là Thân Thể Chúa Kitô (1Cor 12:12). Điều tất yếu suy ra từ đó là các Kitô hữu liên kết thành một thân thể. Chúa Kitô là đầu chúng ta là chi thể. Chúa Kitô tạo dựng, bảo tồn, và lãnh đạo Hội Thánh tương tự như đầu hướng dẫn các chi thể để thành mạng sống. Một hình dung khác, Chúa Kitô nói: Ta là cây nho, các con là cành nho (Ga 15:5). Mạch sống của Nho là Thần Khí của Chúa Kitô. Thần Khí này là Một Lực Sống khai thông chúng ta ngay khi nhận phép rửa. Vì vậy ai càng đồng hóa với Thiên Chúa bao nhiêu càng đồng hóa với người khác bấy nhiêu, vì cùng mạch sống Thần Khí.  

“Trở nên một thân thể” là ý muốn của Thiên Chúa. Trước khi Đức Giêsu chịu chết người đã tha thiết cầu nguyện cho mọi người hợp nhất nên Một trong Người (Ga 17:21). Theo Thomas Merton, “Chúa Kitô cầu nguyện để mọi người trở nên Một như Người là Một với Chúa Cha và Thánh Linh. Vì vậy khi bạn và tôi trở nên người phải là, chúng ta không những yêu nhau hoàn hảo mà còn cùng sống trong Chúa Kitô và Chúa Kitô sống trong chúng ta, và chúng ta là Một Kitô.” Trong diễn văn của buổi lễ “Cầu Cho Hiệp Nhất Kitô Hữu”, vào tháng Giêng năm 2000, Giáo Hoàng Gioan-Phaolô II mở đầu bằng câu nói của thánh Phaolô: “Bởi một Thánh Linh trong phép rửa chúng ta trở nên một thân thể”. Rồi ngài giải thích thêm, “Câu nói này biểu lộ đức tin: qua Thân Thể Thiên-Chúa-người Kitô, ơn cứu độ đã hoàn tất. Qua Nhiệm Thể Chúa Kitô, Chúa Kitô hiện hữu sống trong Hội Thánh.” Điều này cũng có nghĩa Chúa Kitô sống trong các giáo hữu.

Giới Hạn Lãnh Nhận Của Trí Óc

Tuy ý có ý thức “một thân thể”, nhưng trí óc chúng ta không vượt qua được điểm nghịch lý suy tưởng khi hướng về Thiên Chúa. Khi cầu nguyện bằng lời hay bằng suy niệm chúng ta bắt buộc phải dùng trí óc để diễn đạt tư tưởng. Bản tuyên xưng trí óc của Descartes là “Tôi suy tưởng vì vậy tôi hiện hữu.” Điều kiện để trí óc có thể suy tưởng là nó phải chiếm hữu một vị thế trong không gian. Khi ta suy tưởng về Thiên Chúa, ta bắt buộc phải đứng ở vị thế không gian của ta và Thiên Chúa đứng ở vị thế đối lập với ta. Ta là ta và Chúa là Chúa. Có như vậy ta mới hiện hữu. Nhưng điều này lại khiến ta thấy Thiên Chúa như đứng độc lập bên ngoài, dù Thiên Chúa không phải là Đấng cô độc xa cách con người. Mặc dù Thiên Chúa đã đến rồi, Người không đến từ bên ngoài mà ở bên trong ta, nhưng trí óc bắt buộc phải đối diện với Người là một đối tượng. Nhờ vậy trí óc chúng ta mới có thể cầu nguyện.

Một khía cạnh khác của trí óc là ngôn ngữ cầu nguyện thường hướng tới tương lai. Chẳng hạn khi chúng ta khấn: “xin Chúa hãy đến”, chúng ta trình bày như thể trong hiện tại Chúa chưa đến. Một số nghi thức cũng tăng thêm khó khăn cho sự cảm nhận hiệp thông. Chúng ta đã nhận lãnh Chúa Thánh Thần trọn vẹn trong phép rửa, nhưng chúng ta lại nhận thêm một lần nữa trong phép Thêm Sức. Chúng ta nhận Thánh Thể sau khi xưng tội lần đầu, rồi từ đó vẫn tái nhận mỗi tuần. Sự bồi bổ này rất cần cho chúng ta. Để tránh sự đánh lừa của trí óc, Hồng Y L. J. Suenens khuyến cáo, khi hướng về Thiên Chúa chúng ta nên chuyển ý vào thời quá khứ và hiện tại. Thiên Chúa vượt khỏi những phạm trù mà con người có thể có. Chúng ta nói với Thiên Chúa cách nào cũng bất toàn. Chúng ta không thể nào dùng trí óc để nói về Người. Vì vậy chỉ có chứng nghiệm hiệp thông trong hiện tại mới là điều quan trọng. Hồng Y Suenens khuyên, trong ngôn ngữ cầu nguyện, dù diễn đạt kiểu nào, tâm chúng ta nên ý thức rằng “đã nhận lãnh Thiên Chúa rồi”. Chúng ta đang là Nhiệm Thể Chúa Kitô.

“Một Thân Thể” Dẫn Chúng Ta Đến Đâu?

Trở nên Một với Thiên Chúa không phải là cách hiểu Phúc Âm theo lối biểu tượng hay là niềm hy vọng hão huyền. Trái lại, mặc dù “một thân thể” là dạng biểu đạt của đức tin, nhưng nó cũng đã chứng minh đó là một hòa hợp rất hiện thực.  Nhiều vị tu đức thần bí Công Giáo đã có chứng nghiệm về điều này. Các thánh như Origen, Bênêđic, Bernard, Katherin, Gioan thập Tự, Piô Năm Dấu… đã cụ thể hòa thân xác của họ với thân xác Chúa Kitô. Lời trần tình của thánh Katherin “Tất cả cái tôi là Thiên Chúa” (My me is God) luôn luôn là một bằng chứng đầy ý nghĩa cho hậu thế. Ơn liên kết cụ thể này không phải ai cũng có. Nhưng điểm quan trọng của vẻ độc đáo ấy không phải là khả năng thần bí, mà là dấu chỉ làm nổi bật lời Thiên Chúa mời gọi chúng ta liên kết với Người (GL 2014).

Đối với Kitô hữu bình thường chúng ta, dạng nối kết linh thiêng “một thân thể” sẽ dẫn chúng ta đi tới đâu? Hội Thánh cho biết “một thân thể” trước hết là một ân sủng, kế đó là lời kêu gọi chúng ta tự do cộng tác để kiện toàn trở nên một thân thể.

A. Một thân Thể Là Ân Sủng

Sau khi chịu phép rửa, thân thể chúng ta là nơi cư ngụ của Chúa Ba Ngôi. Chúng ta có tràn đầy ơn sủng.

a. Thánh Augustin nói: “Không phải là các ơn huệ Chúa ban mà chính Chúa là ơn sủng”. Được Thiên Chúa chiếm hữu và trở nên một với Chúa là một đoàn sủng tột cùng. 

b. Qua phép rửa chúng ta nhận lãnh Thánh Thần. Nhờ đó chúng ta có thể cầu nguyện. Thánh kinh chú giải rằng trí óc chúng ta không biết cầu nguyện, chính Chúa Thánh Thần cầu nguyện thay cho chúng ta (GL 741).

c. Chúng ta có hy vọng phục sinh trong Chúa. Chính Chúa Giêsu phán; “Ai không tái sinh trong Thánh Linh, không thể vào nước Thiên Chúa” (Ga 3:3). Phục sinh là ơn do Thiên Chúa ban cho những ai kết hợp với Người.

d. Chúa Thánh Thần khai mở kho tàng là những năng lực tiềm ẩn trong ta. Tất cả những gì chúng ta thành đạt đều do Chúa Thánh Thần tác động.

B. Một Thân Thể Là Ơn Kêu Gọi

Công đồng Vatican II nhận định, Giáo Hội là Dân Chúa đang trên đường phục vụ nhân loại. Khi nói chúng ta là thân thể của Chúa Giêsu thánh Phaolô nhấn mạnh đến những chức năng khác nhau của mỗi cơ phận. Trong thư gửi giáo hữu Côrintô, thánh nhân kê khai ra những khả năng khác nhau mà mỗi người có thể có, rồi kết luận: “Thánh Linh thể hiện trong mỗi người một cách là vì ích lợi chung” (1Cor 12:7). Chúa Thánh Thần ban cho mỗi người những ơn khác nhau để thực hiện những nhiệm vụ khác nhau, nhưng tất cả đều hoạt động hòa hợp để tạo nên một thân thể (Êp 4:7, 11-12).

Hiển nhiên là chúng ta muốn những ân sủng Thiên Chúa tồn tại. Muốn vậy chúng ta phải nỗ lực xây dựng Giáo Hội trên nền tảng Chúa Giêsu. Có nghĩa là làm cho ơn Chúa được đầy đủ trong ta và trong mọi người (ibid. 1:23). Nói một cách cụ thể, mỗi người có những địa vị, hoàn cảnh, tài năng khác nhau, nhưng tất cả đều sống đời nhân chứng cho Chúa Kitô trước mặt người đời. Nếu mỗi người trong chúng ta làm tròn bổn phận giao phó, không những Thân Thể Kitô vững mạnh mà còn lớn lên bao trùm thế giới (ibid, 11-13)●