CHÚA BA NGÔI, MỘT CỘNG ĐOÀN TÌNH YÊU

Trần Mỹ Duyệt

Câu truyện mà có lẽ nhiều người đã nghe được kể lại dưới hình thức này hay hình thức khác liên quan đến Mầu Nhiệm Chúa Ba Ngôi, đó là:

Một hôm, thánh Augustine tản bộ dọc theo bờ biển. Ông cố tìm xem để làm thế nào có thể giải thích và cắt nghĩa được Mầu Nhiệm Một Chúa Ba Ngôi. Nhưng kìa, một em nhỏ - thiên thần - xuất hiện, đùa chơi với sóng biển bằng cách lấy một vỏ sò múc nước biển đổ vào một lỗ cáy gần đấy. Thấy hành động ngộ nghĩnh của em, ông hỏi:

- Em nhỏ đang làm gì thế?

- Dạ, cháu đang tát biển đây.

- Vào chiếc lỗ này, và bằng cái vỏ sò này?

- Dạ!

Nghe vậy, ông thở dài và nói:

- Làm sao em có thể tát được cái biển này. Và làm sao cái lỗ cáy này có thể chứa nổi nước biển?

- Dạ! Cháu hiểu. Nhưng ý nghĩ và hành động của ông còn rồ dại hơn cháu đấy.

Và thiên thần biến mất, để lại một mình Augustine xấu hổ với ý tưởng rằng mình có thể tát đổ đại dương bao la, mênh mông vô tận của Ba Ngôi Thiên Chúa vào cái lỗ cáy trí tuệ mình.

Thiên Chúa và con người. Vô hạn và hữu hạn. Vô hình và hữu hình. Thần linh và xác phàm. Đó là những yếu tố mà con người sẽ không bao giờ có thể san bằng để từ đó hiểu và thấu triệt được Thiên Chúa.

Khoa học ngày nay cho biết, khi con người được đưa vào vũ trụ, dù chỉ là một cuộc du hành không gian ngắn như lên thăm mặt trăng, con người đã ý thức được cái hữu hạn và bất toàn của trí tuệ con người rồi. Đó là chưa nói tới nếu bằng một cách nào đó, con người có thể lên được những vì tinh tú xa trái đất hằng tỷ năm ánh sáng chẳng hạn, thì từ đó, họ càng nhìn thấy cái nhỏ bé đến tan biến của trái đất vào không gian mênh mông vô tận. Trái đất và những hành tinh quay quanh mặt trời cũng chỉ là một thái dương hệ nhỏ trong triệu triệu thái dương hệ thuộc giải ngân hà mà những đêm trăng sáng, trời thanh trong, ngước mắt lên vòm trời ta có thể nhìn thấy xa xa. Thế mà trong vũ trụ lại có hàng tỷ tỷ ngân hà, thì thử hỏi con người là chi mà dám đo lường và phân tích Đấng Tạo Hóa.

Nhưng lại cũng dựa vào những khám phá của khoa học và sự hiểu biết của mình, con người ngày nay đang có khuynh hướng muốn phân tích, tìm hiểu về Thiên Chúa và đời sống của Ngài. Trong cái cao ngạo ấy, con người lại muốn lập lại hành động mà Augustine đã làm xưa, là muốn biết Thiên Chúa là ai. Tại sao một Chúa mà lại có Ba Ngôi? Thật vậy, thông thái như Augustine mà đứng trước mầu nhiệm ấy cũng chỉ là một đứa trẻ và còn hơn một đứa trẻ, là rồ rại muốn kín đổ càn khôn vào cái lỗ cáy của trí tuệ. Do đó, con người tốt hơn nên đón nhận những cảm nhận về mầu nhiệm này bằng con mắt và trái tim. Bằng sự đơn sơ của tâm hồn trong trắng, ngây thơ đối với mầu nhiệm cao cả mà mình không bao giờ thấu hiểu. Đức Giám Mục Mai Thanh Lương trong buổi phát thanh của chương trình Tin Mừng Sự Sống, ngày 6 tháng 6 năm 2004, đã diễn giải về Mầu Nhiệm Thiên Chúa Ba Ngôi bằng cụm từ «Cộng Đoàn Tình Yêu».

Thiên Chúa Ba Ngôi là một Cộng Đoàn Tình Yêu. Chúa Cha yêu Chúa Con bằng tình yêu Chúa Thánh Thần. Tình yêu nối kết ấy có tự muôn thuở, thánh thiện và vĩnh hằng làm nên đời sống nội tại của Thiên Chúa. Đây là lý do tại sao khi trình bày về Thiên Chúa, Thánh Ký Gioan đã viết: «Thiên Chúa là Tình Yêu» (1Ga 4,8).

Nhờ vào định nghĩa của Thánh Gioan, con người đã có thể cảm nhận được Thiên Chúa qua tác động của tình yêu mà họ trao cho một người và nhận từ một người. Vẻ đẹp tuyệt vời của tình yêu, sức thu hút và sức mạnh của tình yêu là một nhiệm mầu của Thượng Đế chia sẻ với con người. Tình yêu của cặp tình nhân. Tình yêu vợ chồng. Tình yêu cha mẹ và con cái. Tình yêu anh, chị, em. Tình yêu tha nhân...Tất cả là những phản ảnh của Tình Yêu Thiên Chúa, và đến từ mối tương quan mật thiết giữa Ba Ngôi Thiên Chúa. Theo Fromm, một nhà tâm lý tình yêu, thì tình yêu từ Thiên Chúa đến với con người và từ con người trở về với Thiên Chúa là tình yêu cao cả nhất.

Tình yêu này xét theo cái nhìn tâm lý học, vượt xa tình yêu trai gái, tình yêu của những đôi tình nhân. Nhận xét này cũng được Elbert Ellis củng cố bằng thuyết Hữu Lý Tình Cảm, trong đó xác định vị trí của niềm tin như một động lực tuyệt đối có thể tạo nên những vị tuẫn giáo, hoặc những kẻ cuồng tín. Theo đó, hành động tử đạo dưới bất cứ cái nhìn của tôn giáo nào đều đến từ cảm nhận của tình yêu, sự kính phục dành cho Đấng Tối Cao mà nếu được nhìn qua lăng kính đức tin Công Giáo, đó là đức ái hay tình yêu hoặc tình mến.

Nhưng nếu hình ảnh Một Chúa Ba Ngôi diễn tả bằng đời sống nội tại của Thiên Chúa là Tình Yêu làm con người khó cảm nhận, thì qua mầu nhiệm sáng tạo, cứu chuộc, và thánh hóa, con người có thể phần nào nhận ra được sức sống và tình yêu của «Cộng Đoàn Ba Ngôi» ấy.

Đức Tin dậy rằng, Ngôi Cha sáng tạo vũ trụ và con người, mặc dù công trình sáng tạo vẫn là việc làm của cả Ba Ngôi Thiên Chúa, vì Ba Ngôi chỉ là một. Rồi khi con người sa ngã, việc cứu chuộc con người lại là công việc của Chúa Con. Nhưng mặc dù Chúa Con cứu chuộc thì cũng là Ba Ngôi cùng cứu chuộc. Và sau khi con người được cứu chuộc, việc thánh hóa, ứng dụng và làm triển nở ơn cứu chuộc là việc làm của Chúa Thánh Thần, tuy Ba Ngôi luôn luôn hiện diện và thánh hóa mọi tâm hồn, vì tâm hồn trong sạch là «đền thờ của Thiên Chúa Ba Ngôi».

Thiên Chúa là Tình Yêu. Con đường từ sáng tạo đến cứu chuộc và thánh hóa thấm đượm một tình yêu bao la của Đấng từ đời đời là chính Tình Yêu. Do đặc tính thông ban và chia sẻ của tình yêu, Thiên Chúa đã thông ban, chia sẻ Tình Yêu hay chính sự sống nội tại của Ngài cho muôn loài thụ tạo, trong đó có con người. Dù sáng tạo, cứu chuộc hay thánh hóa, tất cả Ba Ngôi Thiên Chúa đều có mặt và hòa nhập với nhau trong hành động của từng Ngôi, bởi vì động lực phát xuất từ Thiên Chúa cho những việc làm này không gì hơn là tình yêu. Mà đã là Tình Yêu từ Thiên Chúa thì cũng chính là Thiên Chúa có mặt và hiện diện trong những hành động ấy. Mặt khác vì Ba Ngôi chỉ là một Thiên Chúa, nên mỗi việc Ngôi nào làm thì cũng mang trọn vẹn ý nghĩa và hành động của cả Ba Ngôi.

Tóm lại, tuy không khám phá ra sự có mặt của Ba Ngôi Thiên Chúa trong vũ trụ, hoặc trong cuộc sống thường ngày bằng những phân tích khoa học về khoảng cách giữa Ba Ngôi Thiên Chúa, sự khác biệt Ngôi Vị hay nhận diện những khác biệt ấy nơi từng Ngôi Vị, nhưng con người cũng có thể biết được Ngài bằng việc nhìn vào chính cuộc sống mình cũng như vũ trụ quanh mình. Do những nhiệm mầu của vũ trụ, do những nhiệm mầu của đời sống mỗi người và từng người, nhất là do mối tương giao thánh thiện giữa Thiên Chúa với con người, giữa con người với Thiên Chúa, và giữa con người với con người bằng tình yêu, tất cả là một lời tuyên xưng và cảm nhận sự có mặt của Ba Ngôi Thiên Chúa.

Trở về Muc Lục