LINH ĐẠO NHƯ LÀ MỘT CUỘC ĐẤU TRANH
ĐỂ SỐNG NGHÈO

Aloysius Pieris, S.J.

(Trần Duy Nhiên dịch)

Mâu thuẫn đối lập giữa Thiên Chúa và tiền của (Mt 6,24) hay chính xác hơn, giữa Abba và Mammon (hai từ ngữ Aram mà các tác giả nhất lãm chỉ đặt trên môi Đức Giêsu, quá súc tích nên không thể dịch được) là cái nhân sống – động của sứ điệp Tin Mừng được trình bày trong bài giảng trên núi. Sự thân mật càng lớn lên đối với Abba và sự chối bỏ liên tục đối với Mammon là nét đặc trưng của toàn bộ sứ mệnh của Đức Giêsu nơi trần thế. Người là giao ước của chúng ta với Thiên Chúa. Ai đã ký hiệp ước với Mammon thì bị loại khỏi tình nghĩa với Abba, «vì không ai làm tôi hai chủ». Chàng thanh niên giàu có được đòi hỏi khi trở nên nghèo trước khi trở nên môn đệ của người (Mt 49, 21). Vương quốc Đức Giêsu rao giảng – nghĩa là ơn cứu độ Người trao ban – không dành cho người giàu (Lc 6,20,24) – hay ít ra rất khó khăn đối với họ trừ phi Thiên Chúa can thiệp bằng phép lạ để giúp họ từ bỏ của cải mà đi vào vương quốc (Mt 19,23-26). Nếu đó là niềm xác tín của Đức Giêsu thì có gì đáng ngạc nhiên vì Người phải dùng đến vũ lực khi thấy tiền của làm ô uế tôn giáo thời Người đang sống (Ga 2,13-17)?

Trong văn học về khổ hạnh Kitô giáo, cả sự từ bỏ của cải bề ngoài lẫn thái độ phục tùng Thiên Chúa bên trong đều được hàm chứa trong từ ngữ «nghèo khó». Thánh I-Nhã Loyola dường như tóm lược toàn bộ linh đạo của Đức Giêsu trong từ ngữ duy nhất đó. Trong từ vựng của ngài, sự phó dâng của cải mình cho người nghèo và sự phó dâng ý riêng mình cho Thiên Chúa lần lượt thể hiện như «sự nghèo khó thực tiễn» và «sự nghèo khó tinh thần» (Linh thao 98, 146, 147). Nếu hiểu theo nghĩa động là ‘đấu tranh’ hơn là nghĩa tĩnh của Hy lạp là ‘nhân đức’, nghèo khó là từ ngữ bao quát nhất dùng để trình bày ý nghĩa của «biến cố Giêsu» – nó giải thích cho chúng ta những thái độ của Đức Kitô, sự chọn lựa của Người, cách xử sự của Người, tất cả những gì đã kết thành cấu trúc nhân loại của sứ mệnh cứu thế của Người trên mặt đất. Hiểu được điều đó là biết Người; thực hành điều đó là theo Người.

Tuy nhiên, nghèo khó không đơn thuần là việc phủ nhận của cải vật chất, bởi vì Mammon là một cái gì lớn hơn là tiền của hiểu theo nghĩa hẹp – nó là một mãnh lực tinh tế tác động bên trong tôi, một bản ngã chiếm hữu tôi thúc đẩy tôi thành người giàu có khờ dại mà Đức Giêsu chê trách trong dụ ngôn người chủ đất muốn phá các kho thóc của mình để xây những kho thóc khác lớn hơn (Lc 12,13-21). Hoặc nữa, Mammon là những gì tôi làm với tiền của và những gì tiền của đã làm cho tôi, những gì mà cả hai hứa hẹn và đem đến cho tôi ở cuối đường: sự yên ổn và thành công, quyền lực và thế giá – những sở hữu làm cho tôi cảm thấy mình có đặc quyền. Nó làm cho tôi ngỡ rằng mình có một khả năng đặc biệt để lãnh đạo. Thậm chí tôi có thể cảm nghiệm được một sự thỏa mãn không thể nào cưỡng nổi rằng sau này mình sẽ được kính trọng và được tìm kiếm để làm một người hướng dẫn, một bậc thầy (guru), hoặc được chọn để gây ảnh hưởng trên người khác – cố nhiên, vì vinh quang Thiên Chúa và sự cứu rỗi các linh hồn – phương thức lãnh đạo này chính là điều đã đem đến cuộc khủng hoảng đức tin của Đức Giêsu đối với Cha, đặc biệt là khi Người ý thức quyền lực của Thiên Chúa trào lên từ nơi sâu thẳm trong lòng Người; khi bàn tay Người chạm đến đâu là chữa lành đến đó, khi tiếng nói của Người vang lên đầy quyền uy, và khi đám đông xôn xao tuôn chạy đến tìm Người.

Chẳng phải Người chính là bậc thầy của Israel, chính là nhà lãnh đạo quần chúng, chính là ngôn sứ của Thiên Chúa và biết đâu, chính là đấng Messia mà mọi người hằng mong đợi sao? Thêm vào đó, hình ảnh của nhà lãnh đạo đầy đặc sủng đã bị bóp méo đến độ không còn nhìn ra được do những người tự vỗ ngực xưng tên. Theo Flavius Joseph, họ tuyên bố rằng Thiên Chúa sẽ ủng hộ sự lựa chọn đấng Messia của họ bằng cách làm những việc lạ lùng trước mặt quân thù, như Thiên Chúa đã làm khi Môsê đến nói chuyện với Pharaô – ngoài ra còn có cả một phong trào quần chúng hăng say sẵn sàng đón tiếp nồng nhiệt các loại chính phủ «tiên tri» đầy tính phô trương này.

Nên chú ý rằng, khi Đức Giêsu bị nhóm Biệt Phái và nhóm Sađuxê dụ dỗ đưa ra một dấu hiệu từ trời để chứng tỏ rằng Thiên Chúa đã chọn Người, Người gạt bỏ lời đề nghị. Người gọi những kẻ cám dỗ này là «thế hệ tội lỗi và ngoại tình». Và khi nhắc đến Giona, Người cho biết rằng uy quyền chỉ được chứng tỏ sau khi người đã bị lăng nhục đến tận cùng trước mặt quân thù (Mt 16, 1-4). Thời gian đó, Đức Giêsu đang trải qua giai đoạn được gọi là «khủng hoảng ở Galilê». Tiếng tăm của người lu mờ dần và sự cô đơn của Người ngày càng sâu lắng. Người dần dà ý thức rằng «Người đã thất bại trong sứ mệnh theo ý nghĩa mà trước kia Người đã từng hiểu» và đã chiến thắng chước cám dỗ ngược lại là rút lui vào bóng tối do tác động quá mạnh của phản ứng ngược chiều.

Giờ đây, Người đã từ bỏ mọi hy vọng được nhìn thấy thành tựu của sứ mệnh Người. Ngoài con đường Người phải chết như một nạn nhân của cái trật tự đang thắng thế của Mammon, không còn con đường nào khác để cho trật tự mới của Thiên Chúa lộ diện. Thế là người bắt đầu nói không úp mở về thập giá, không chỉ nói như con đường dành riêng cho Người, mà còn là con đường duy nhất mở ra cho những ai dám cùng đi với Người tiến vào vương quốc. Nhân loại mới không được hoàn tất qua uy quyền và thế lực, nhưng qua yếu hèn và thất bại nhục nhã. Hình ảnh nhà lãnh đạo Israel nổi danh nhường chỗ cho hình ảnh người đầy tớ đau khổ của Giavê. «Những gì mà loài người đánh giá cao thì đáng khinh bỉ dưới cái nhìn của Thiên Chúa», Người nhắc lại như thế cho nhóm Biệt Phái, những người yêu thích tiền của và «cười vào mặt Người» vì những điều Người dạy về Thiên Chúa và Mammon (Lc16,13-15).

Quan điểm mới này cần được xác định trở lại và sự lựa chọn này cần lặp đi lặp lại nhiều lần trong cuộc đời của Người (Mt 20,20-28; Mc 8,31; Lc 9,51-54; Ga 6,15; 18,36) và đặc biệt vào những giờ phút quyết định cuối cùng của sứ mệnh Người trên mặt đất (Mc 14,32; Mt 26,52-53) khi người phải phó dâng ý riêng của mình cho Abba, Cha Người. Bởi vì Người đã đấu tranh để loại trừ ngay cả cái dáng dấp của một hình ảnh Messia giả hiệu.

Trở về Muc Lục