|
KHI TÌNH YÊU LÀ THIÊN CHÚA Trần Duy
Nhiên Từ Thiên Chúa Toàn Năng đến Thiên Chúa Tình Yêu Thiên Chúa
Toàn bộ lịch sử Mặc khải là một sự chuyển biến dần dần từ một Thiên Chúa Toàn Năng Toàn Quyền đến một Thiên Chúa Tình Yêu. Chúng ta phải đọc lại Kinh Thánh theo cái nhìn đó. Lẽ tự nhiên từ ngày đầu lịch sử, con người quan niệm Thiên Chúa là một đấng toàn năng. Chúng ta cứ đặt mình vào vị thế của những con người đầu tiên trên mặt đất thì sẽ hiểu ngay lập tức. Họ được quăng vào một thế giới đầy hiểm nguy, và đời sống họ thật mỏng manh. Họ phải đối mặt với bao nhiêu đe dọa do thú dữ, bão tố, thiên tai, bệnh tật. Đương nhiên họ phải đi tìm một quyền năng để bảo vệ họ. Những người sơ khai đã từng thần thánh hóa tất cả những gì mà họ cảm thấy là một sức mạnh: sấm sét, mặt trời, cấy cối, mặt trăng, v... v... Nhưng khái niệm về quyền năng, về sức mạnh là một khái niệm hàm hồ: một sức mạnh có thể làm điều tốt cũng như điều xấu. Ta hãy nhớ lại năng lượng nguyên tử xem: sức mạnh ấy đã giúp con người qua nhà máy điện, tàu ngầm… nhưng cũng không ai quên hai trái bom nguyên tử đã tàn phá Hiroshima và Nagasaki, hay thảm họa Tchernobyl. Hãy nhớ lại chính quyền Mỹ, họ thực sự có sức mạnh; và nếu ta cố tình quên đi chiến tranh Việt Nam trong quá khứ thì ta không thể nào quên rằng hiện nay, tại Iraq, biết bao nhiêu người đang bị sức mạnh ấy tiêu diệt. Do đó, trước một quyền năng, một sức mạnh ghê gớm, lương dân đã cúng tế, khẩn cầu để đừng chọc giận các vị thần ấy. Thiên Chúa đầu tiên trong Cựu ước cũng mang hình tượng của loại thần đầy quyền lực đó. Người là Thiên Chúa các đạo binh, Người ra tay quyền lực hủy diệt những phường gian ác. Người là Đấng đã phán với Môsê: «Ngươi không thể thấy mặt Ta, vì không ai thấy được mặt Ta mà vẫn còn sống» (Xh 33,20). Mỗi lần vọng phục sinh, ta thường nhắc lại biến cố Vượt qua Biển Đỏ, để nhớ lại cách Người cứu dân Do Thái, nhưng đồng thời cũng ca ngợi sức mạnh tiêu diệt của Người: Nhiều nơi, cộng đoàn công giáo vẫn hân hoan hát lại bài ca của dân Do Thái ca tụng một Thiên Chúa quyền lực theo đoạn 15 sách Xuất Hành: Vang lên muôn lời ca, ta ca ngợi Chúa, vì uy danh Người cao cả, chiến mã với kỵ binh, Người đã quăng chìm đáy biển… Tay phải Người, lạy Yavê, ra oai sức mạnh. Tay phải Người, đánh tan quân thù. Bởi quyền uy vũ bão của Người, Người cho phiến loạn bổ nhào. Bởi khí nộ Người, nước đã ùn ùn thành đống…. Nghe mà khiếp! Thật là khác xa với Vị Thiên Chúa là Cha của Đức Giêsu. «Đấng cho mặt trời của Người mọc lên soi sáng kẻ xấu cũng như người tốt, và cho mưa xuống trên người công chính cũng như kẻ bất chính» (Mt 6,45). Lịch sử thánh là hành trình đi từ một Thiên Chúa quyền lực như thế đến Thiên Chúa Tình yêu. Trong quá trình chuyển biến này, các ngôn sứ đã gợi ý về một Thiên Chúa trung thành với chính mình nên sẵn sàng tha thứ. Một trong bao nhiêu ví dụ: Ezekiel 16,59tt: «Vì Đức Yavê đã phán thế này: Ta sẽ đối xử với ngươi như ngươi đã đối xử với ta, ngươi đã khinh rẻ lời thề mà hủy bỏ Giao Ước. Nhưng Ta sẽ nhớ Giao Ước mà ta đã kết với ngươi vào những ngày thơ bé của ngươi; Ta sẽ giữ vững cho ngươi giao ước đến muôn đời… Ta sẽ giữ vững Giao ước của Ta với ngươi, và ngươi sẽ biết Ta là Yavê, ngõ hầu ngươi ghi nhớ mà xấu hổ và không còn dám mở miệng trước cái hổ nhục ngươi cảm thấy khi Ta ân xóa cho ngươi tất cả những gì ngươi đã từng làm» Và cuối cùng, Chúa Giêsu đến mặc khải rằng Thiên Chúa là Cha. Lịch sử của sự biến đổi từ một Thiên Chúa quyền lực, quyền năng, toàn năng đến một Thiên Chúa tình yêu, xét cho cùng, cũng là lịch sử của chúng ta. Chúng ta cũng phải hoán cải từng ngày để đến với một Thiên Chúa là Cha của Đức Giêsu, một Thiên Chúa tình yêu. Hay nói cách khác: Tình Yêu là Thiên Chúa; bởi vì bảo rằng Thiên Chúa là Tình yêu thì có nghĩa là nói rằng Thiên Chúa đơn thuần chỉ là Tình Yêu. Chúng ta sẽ xem xét theo cái nhìn của cha François Varillon trong cuốn La joie de Vivre, La joie de Croire, mà có những đoạn tôi gần như trích dịch nguyên văn. Thiên Chúa chỉ là tình yêu Mọi sự đều hệ tại ở tiếng «chỉ» đó. Chúng ta hãy nhìn điều đó qua cái nhìn loại suy, sự thật sẽ được phô bày một cách rõ hơn. Thiên Chúa có phải là Đấng quyền năng không? Không, Thiên Chúa chỉ là tình yêu. Đừng bảo rằng Thiên Chúa là Đấng quyền năng. Thiên Chúa có phải là đấng vô cùng không? Không, Người chỉ là Tình Yêu, xin đừng nói gì khác. Thiên Chúa có phải là Đấng khôn ngoan không? Không. Đấy là điều mà tôi gọi là cái nhìn loại suy. Đối với mọi câu hỏi về bản chất Thiên Chúa, câu trả lời sẽ là không. Không, Thiên Chúa chỉ là Tình yêu. Bảo rằng Thiên Chúa là đấng quyền năng, có nghĩa là xem bản chất Thiên Chúa là quyền lực, nhưng quyền lực thì có thể hủy diệt. Cứ xem lại quyền lực của Hitler, ông hủy diệt 6.000.000 người Do Thái đấy! Nhiều người xem bản chất Thiên Chúa là toàn năng rồi sau đó nói thêm: Thiên Chúa yêu thương chúng ta. Không, như thế là sai. Cái toàn năng của Thiên Chúa là cái toàn năng của tình yêu, chính Tình Yêu mới toàn năng. Đôi khi người ta bảo rằng: Thiên Chúa có thể làm được mọi sự. Không, Thiên Chúa không thể làm được mọi sự. Thiên Chúa chỉ có thể làm điều gì mà tình yêu có thể làm thôi. Người không thể hủy diệt, không thể ghét bỏ, không thể xua đuổi ai. Người «Cha nhân hậu» không thể không chia của cải cho đứa con thứ khi nó đòi, dù là đòi một cách vô lý; Người cũng không thể không tha thứ nó khi nó trở về, dù nó trở về vì đói rách chứ cũng chẳng phải vì yêu thương Cha. Nhưng Giáo
Tình yêu toàn năng là gì? Là một tình yêu đi đến cùng. Sức mạnh của tình yêu là có thể đi đến cái chết, là chết đi cho người mình yêu. Là tha thứ cho người mình yêu. Tất cả chúng ta đều có kinh nghiệm đau đớn khi mọi sự gãy đổ trong gia đình, trong bằng hữu, chúng ta biết rằng tha thứ là một điều khó khăn đến độ nào. Cần phải có nhiều sức mạnh lắm mới có thể tha thứ được. Thực sự tha thứ. Tình yêu vô cùng là gì? Là một tình yêu không còn giới hạn. Là con người, mỗi khi yêu thương ai, chúng ta muốn nên một với người mình yêu. Mình với ta tuy hai mà một. Nhưng bởi lẽ con người luôn có giới hạn nên thảm kịch vẫn còn đó: ta với mình tuy một mà hai. Còn Thiên Chúa là tình yêu vô cùng nên Người có thể trở nên một với con người: «Và Ngôi lời trở thành xác thịt» (Kinh Truyền Tin; x. Ga 1,14). Đặc tính của tình yêu Nhưng rốt cuộc, tình yêu là gì? Cố nhiên không phải là trở nên đa cảm ủy mị. Nói mãi về tình yêu mà không đi vào các đặc tính thì đến một lúc ta sẽ cảm thấy mình «ngô ngố» thế nào ấy. Vấn đề là đi tìm đặc tính của tình yêu. Ai yêu thương đích thực thì trở nên nghèo khó, lệ thuộc và khiêm nhường. Và vì Thiên Chúa là Tình yêu nên Người nghèo khó, lệ thuộc và khiêm nhường. Đây là điều làm ta choáng váng. Và đó cũng là điều mà ta phải cảm nhận, nếu không chúng ta chưa phải là người của Đức Kitô, chúng ta vẫn thờ phượng một vị thần nào đó chứ không phải là những người Con của Cha trên trời, và cũng là Cha của Đức Giêsu. Thiên Chúa nghèo Kinh nghiệm cho ta thấy rằng không thể nào yêu thương mà không thấy mình nghèo đi. Dù là tình yêu nhân loại rất giới hạn, chúng ta cũng có thể dựa vào đó mà hình dung được tình yêu vô biên của Thiên Chúa. Khi một người nam nhìn một người nữ với một cái nhìn tình yêu thì anh ta có thể nói gì nào? Câu nói nào sẽ diễn đạt được cái nhìn ấy? Hẳn phải là câu này: «Em là tất cả của anh, em là tất cả hạnh phúc của anh». Nếu «em là tất cả», thì có nghĩa là «anh không là gì cả». «Thiếu em, anh là một người nghèo. Sự giàu sang phong phú của anh không ở trong anh, mà ở trong em. Sự giàu sang của anh chính là em, và anh là một người nghèo». Nếu điều này đúng đối với tình yêu tương đối của con người thì lại càng đúng biết bao đối với tình yêu tuyệt đối của Thiên Chúa. Thiên Chúa là đấng nghèo tuyệt đối. Trong Người không hề có một dấu vết nào là chiếm hữu. Hình ảnh này quả thật là khá xa lạ với suy nghĩ thường ngày của chúng ta. Nhưng đó là cốt lõi của Công giáo. Có những người ngoài công giáo nghĩ về Kitô giáo một cách không nghiêm túc, nhưng cũng có những Kitô hữu nghĩ về đạo mình một cách không nghiêm túc. Và Kitô hữu nghiêm túc là người khẳng định rằng Thiên Chúa nghèo. Thiên Chúa lệ thuộc Và Thiên Chúa nghèo thì kéo theo Thiên Chúa lệ thuộc. Chúng ta thử suy nghĩ bằng phản chứng. Ta hãy tưởng tượng một cái nhìn yêu thương của người vợ nhìn chồng mình. Không thể nào người vợ này nói với chồng: «Em yêu anh, nhưng dĩ nhiên, nếu anh được bổ nhiệm lên Miền Núi, thì em sẽ ở lại Saigon». Nói cách khác, «Em muốn nói rằng em yêu anh nhưng em sống đời sống độc lập, không tùy thuộc vào anh». Một thái độ như thế không thể nào xảy ra được. Yêu thương là lệ thuộc: «Em yêu anh, và em sẽ theo anh đến chân trời góc bể, em muốn lệ thuộc vào anh». Trong tình yêu chân chính luôn luôn ngầm chứa ý muốn lệ thuộc lẫn nhau. Vì sao những xã hội phương tây người ta thay đổi tình yêu xoành xoạch, ấy là vì mỗi người miệng nói là yêu mà vẫn không đánh mất sự tự do của mình, không ai muốn lệ thuộc người kia. Và trong tình yêu, người nào yêu nhiều hơn thì người ấy lại càng lệ thuộc hơn. Đối với con người đã thế thì đối với Thiên Chúa, đấng chỉ là Tình Yêu, điều này lại được đẩy đến mức độ vô biên. Nếu Thiên Chúa chỉ là Tình Yêu, thì Người là Đấng lệ thuộc hơn ai hết. Trong dụ ngôn người cha nhân hậu, người cha đã lệ thuộc vào đứa con thứ của mình. Nếu nó không về, ông sẽ khóc, nếu nó về, ông mở tiệc ăn mừng. Ngày nào nó chưa về, ông không làm gì được, ngoài việc ra ngõ đứng chờ… Nhưng hãy lưu ý điều này. Có hai thứ lệ thuộc. Đứa con sơ sinh lệ thuộc mẹ mình hay người mẹ lệ thuộc đứa con. Trên bình diện sự sống, sự tồn vong, thì đứa con tùy thuộc mẹ mình, nhưng trên bình diện tình yêu thì người mẹ lệ thuộc người con. Sự lệ thuộc của đứa con chẳng liên quan gì đến tình yêu cả. Nếu mẹ không cho nó bú, dĩ nhiên là nó đói, nó khóc, sự sống nó bị đe dọa. Nhưng nếu mẹ thực sự yêu con thì chính người mẹ lệ thuộc người con. Nếu đứa con khó thở, bệnh hoạn, thì bà mẹ không sống nổi nữa. Thiên Chúa là đấng lệ thuộc hơn bất cứ ai, nhưng lệ thuộc trong tình yêu, chứ không phải trong sự sống, trong hiện hữu của Người. Thiên Chúa khiêm nhường Và cũng bởi vì Thiên Chúa chỉ là tình yêu nên Người cũng là Đấng khiêm nhường nhất. Ở đây cũng xin nói ngay để tránh mọi sự hiểu lầm, tôi nói là Thiên Chúa khiêm nhường, không theo nghĩa rằng Người là thấp kém hay hèn yếu. Chúng ta khiêm nhường khi tự nhận rằng mình thấp kém yếu hèn. Nhưng Thiên Chúa thì không phải thế, Người khiêm nhường vì trong tình yêu không thể nào có một tương quan từ trên xuống, một cái nhìn trịch thượng. Chúng ta cứ thử lấy một ví dụ trong thế giới nhân loại. Làm sao có thể tin rằng một người nam yêu một người nữ, khi người ấy nói: «Anh yêu em, nhưng hãy nhớ là anh ở tầng lớp trên, anh là tiến sĩ khoa học còn em mới tốt nghiệp cấp hai thôi». Một cái nhìn từ trên xuống dưới như thế thì làm sao là một cái nhìn tình yêu. Và chúng ta phải suy nghĩ đến thái độ yêu thương của chúng ta. Nhiều khi phải cần cả cuộc đời mới hiểu rằng việc Nhập thể của Thiên Chúa là một biểu hiện của Tình Yêu theo nghĩa là Thiên Chúa đã thể hiện đặc tính khiêm nhường của Người. Cha của Chúa Giêsu Và đó là Thiên Chúa mà Đức Giêsu đã mặc khải, Người là Cha của Đức Giêsu và là Cha chúng ta. Người chỉ là tình yêu, và do đó, Người nghèo, lệ thuộc và khiêm nhường. Vì sao ta dám quả quyết như thế? Có ai thấy được Chúa Cha đâu? Đúng như vậy. Nhưng Tất cả chúng ta đều nhớ lời Chúa Giêsu ngỏ với Philip trong buổi tiệc ly: «Ai thấy Thầy là đã thấy Cha» (Ga 14,9). Vì thế, chúng ta đừng tưởng tượng về Chúa Cha, nhưng hãy nhìn Chúa Giêsu để thấy Chúa Cha. Dưới chân thập giá bao nhiêu người bảo Ngài hãy chứng tỏ quyền năng bằng cách xuống khỏi thập giá, nhưng Ngài vẫn chết trên ấy một cách bất lực. Nếu Ngài chứng tỏ quyền lực mình, Ngài sẽ không mặc khải cho chúng ta một Thiên Chúa Cha chỉ là Tình Yêu mà vẽ cho chúng ta một Vị thần hung hăng nào đó. Và vị đó chắc chắn không phải là Cha của Ngài. Ta hãy nhìn lại đời sống của Chúa Giêsu để thấy Chúa Cha. Chúa Giêsu là một người nghèo: nghèo từ lúc sinh ra ở Bêlem, nghèo trong cuộc sống rày đây mai đó không có một hòn đá gối đầu, nghèo đến độ phải để cho môn đệ bứt bông lúa mà ăn, nghèo đến độ không tiền nộp thuế, nghèo đến độ chết mình trần trên thập giá. Cái nghèo vật chất đó nói lên cái nghèo bên trong của Ngài: Ngài không có một ý muốn nào là của mình: «Lương thực của Thầy là thi hành ý Cha» (Ga 4,34): «Xin đừng theo ý con, mà xin theo ý Cha» (Mt 26,39). Nhìn Chúa Giêsu nghèo ta thấy được rằng Chúa Cha nghèo, nghèo vì yêu thương. Chúa Giêsu là người lệ thuộc. Lệ thuộc những môn đệ vì họ không bao giờ hiểu gì, lệ thuộc dân chúng đói không có gì ăn, lệ thuộc Giuda khi chỉ điểm Ngài… Và Chúa Giêsu cũng là Đấng khiêm nhường. Không phải vì Ngài đã phán: «Hãy học cùng ta vì ta khiêm nhường trong lòng» (Mt 11,29), nhưng vì Ngài đã sống bằng hàng với mọi người. Ngài đến với kẻ ngư phủ thất học, những kẻ phong cùi, đui mù, Ngài chịu đóng đinh ngang hàng với các tên trộm. Và ngay với môn đệ Ngài, Ngài đã quỳ xuống rửa chân. Đây không phải là một màn biểu diễn mị dân, mà là một sự thể hiện bằng hình ảnh điều Ngài đã làm suốt cuộc đời, khi từ bên hữu Chúa Cha Ngài đã xuống mang lấy thân phận con người. Qua đó Ngài cho thấy hình ảnh của Thiên Chúa là Cha muôn đời quì gối dưới chân con cái mình. Và mặc khải gây bàng hoàng của Chúa Giêsu nhất chính là mặc khải đó. Chúa không đến để chết hầu làm vừa lòng một Vị Thần Thịnh Nộ và đầy quyền lực sanh sát, nhưng đến để nói rằng Cha của Ngài là Đấng Yêu Thương nghèo khó, lệ thuộc, và khiêm nhường. Vì yêu thương vô biên nên cũng đã nghèo vô cùng, nghèo đến không còn cả mạng sống; lệ thuộc vô biên nên con người muốn đối xử với Ngài thế nào cũng được, và khiêm nhường vô biên, nên Ngài chưa hề mở miệng trách cứ một ai, mà chỉ biết thứ tha: «Xin Cha tha thứ cho họ vì họ không biết việc họ làm» (Lc 23,34) Lời xin thứ tha đó có vang đến tai chúng ta hôm nay không? Chúng ta có biết việc mình làm không? Chúng ta đã tôn thờ Thiên Chúa nào, chúng ta vẫn còn thờ một quyền lực nào đó hay chúng ta đã thực sự là con cái của Cha trên trời? Và chúng ta phải trở lại với điều cốt lõi của đức tin mình. Phải nghiêm túc hiểu lời thánh Irênê, giám mục Lyon, đã nói từ thế kỷ thứ ba: Thiên Chúa làm người để cho con người làm Thiên Chúa. Ngày nào chúng ta chưa làm Thiên Chúa thì ngày ấy chúng ta vẫn là chưa có «đạo», vì Tình Yêu Thiên Chúa vẫn chưa chạm đến chúng ta. Và vị Thiên Chúa mà ta muốn trở nên là một Thiên Chúa nghèo khó, lệ thuộc và khiêm nhường. Cứ mỗi năm là một lần Giáo Hội lại kêu gọi hoán cải. Đối với Kitô hữu sự hoán cải chủ yếu và tiên quyết là hoán cải cái nhìn của chúng ta về Chúa Cha. Hoán cải để thấy rằng Chúa Cha chỉ là Tình yêu, và rồi từ đó chúng ta chỉ sống cho Tình yêu trong thái độ nghèo nàn, lệ thuộc, khiêm nhường đối với mọi người, ở mọi bình diện từ gia đình đến xã hội, từ công giáo đến mọi tôn giáo, từ đồng bào trên tổ quốc mình đến toàn thể nhân loại cho đến sơn cùng thủy tận trên mặt đất. Như thế chúng ta sẽ làm chứng cho Tình Yêu; và Tình yêu đó là một Tình Yêu toàn năng, vô biên, công bình, vĩ đại, trọn tốt, trọn lành…
|
