|
THÔNG CẢM GIỮA
Trần Anh Linh
*** Đa số phụ huynh cảm thấy lo ngại khi các con đến tuổi dậy thì thường trở nên xa lạ, khép kín và ít trò truyện với mình. Sự khó khăn trong vấn đề đối thoại, cảm thông giữa cha mẹ và con cái, giữa già trẻ, giữa người lớn với thanh thiếu niên là điều đương nhiên và cần phải xẩy ra. Sự đổi thay của con người vì môi trường, vì tâm lý, vì tuổi tác khiến cho cách đối xử với nhau cũng ra khác. Hai người bạn thân ở Việt Nam, một người vượt biên đi trước, người kia ở lại, sau mười năm gặp lại, qua vài câu trao đổi trò chuyện, họ bỗng nhận ra tình bằng hữu thuở nào nay không còn nữa. Trong câu chuyện hình như có mâu thuẫn, nếu không tế nhị, gìn giữ lời nói thì có thể trở thành một cuộc tranh luận và kết quả thường là hai người ít lui tới. Tình bạn cũng do đó mà phai lạt dần. Những gia đình đoàn tụ sau 9,10 năm xa cách cũng chịu chung một hoàn cảnh. Sau vài tuần hội ngộ, vui mừng vì được gặp nhau lại, nhưng nếu không cố gắng tìm cách san bằng những khoảng cách về tâm lý, về quan niệm sống thì nhiều gia đình cũng đành phải chia tay. Có khi đi đến chỗ ly thân, ly dị. Sự khó khăn trong việc thông cảm giữa những con cái trong tuổi dậy thì với cha mẹ thường do bởi nhiều yếu tố. Yếu tố tâm sinh lý, yếu tố môi trường sinh sống, yếu tố tuổi tác và yếu tố phong tục tập quán… Muốn khắc phục được những mâu thuẫn này, cả cha mẹ lẫn con cái đều phải cố gắng tìm hiểu vấn đề và hiểu biết lẫn nhau. Trong bài này, chúng tôi muốn nêu ra những nguyên do chính yếu đã tạo ra khoảng cách giữa cha mẹ và con cái, và đề xướng ra một số biện pháp có thể san bằng những khoảng cách ấy để gia đình có thể an toàn vượt qua khỏi giai đoạn gay go nhất của cuộc đời. I. Yếu tố tâm sinh lý Đây là yếu tố căn bản nhất đã tạo ra những khó khăn trong việc cảm thông giữa cha mẹ và con cái. Trước tiên là yếu tố sinh lý. Con cái chúng ta tăng trưởng rất nhanh vào giữa tuổi 13 - 14. Bộ quần áo mới may vào dịp Tết, chỉ mới 6 tháng sau, vào lúc sửa soạn khai giảng niên học mới, bà mẹ bỗng la hoảng khi phải may bộ khác vì cậu con đã mặc cộc lên trên mắt cá. Tay áo chật không xỏ lọt tay. Cô em thì khóc tức tưởi nhất định không chịu mặc đồ đầm vì chê là trẻ con… đòi mẹ mua đồ dài hơn đi học như mấy cô bạn. Thế là xung đột xẩy ra. Bà mẹ tiếc tiền vì những chiếc áo còn «mới nguyên». Các con thì không chịu mặc vì «xấu hổ với các bạn». Phải có một sự dung hòa, nếu không, mâu thuẫn này âm ỉ và là đầu mối cho những mâu thuẫn khác. Sự tăng trưởng về cơ thể là điều cần thiết của con cái khi bước vào tuổi dậy thì, và y phục thích hợp với cơ thể đã tăng trưởng cũng là nhu cầu tất yếu. Dù gặp cảnh khó khăn túng thiếu, cha mẹ cũng phải cố gắng để đáp ứng những nhu cầu này. Phần con cái cũng cần phải hiểu cho hoàn cảnh gia đình và đừng đòi hỏi quá khả năng của cha mẹ. Sống ở Hoa Kỳ, quần áo đủ kiểu, đủ cỡ (size), may sẵn và có bầy bán ở khắp các cửa hàng. Sự mâu thuẫn giữa cha mẹ và con cái đến tuổi dậy thì không phải là áo quần dài, áo quần cộc mà là các kiểu cọ, nhãn hiệu… hợp thời trang của tuổi trẻ. Một cái áo gió, một đôi giầy về phẩm chất cũng như nhau nhưng chỉ khác có nhãn hiệu cũng đã chênh nhau mấy chục đô, cha mẹ làm sao chiều lòng con cái khi mình chưa có việc làm tốt. Trong hoàn cảnh này, những lời nói ngọt ngào, dịu dàng giải thích cho các con hiểu hoàn cảnh gia đình là yếu tố quan trọng để giữ được sự thông cảm giữa cha mẹ và con cái. Những lời cứng cỏi, mắng chửi con cái vì đòi hỏi quá mức thường chỉ làm cớ cho chúng buồn bực mà bỏ nhà đi theo bè bạn để đạt được những điều mơ ước. Khi cơ thể thay đổi thì tâm tính cũng đổi thay. Tuổi dậy thì
là tuổi các em đang tập sự học làm người lớn. Tính tình bỗng trở nên khép kín,
lầm lì ít nói, thích suy tư một mình, thích có bạn bè II. Yếu tố môi trường sinh sống Quả vậy, chính hoàn cảnh sinh sống dễ tạo ra khoảng cách giữa cha mẹ và con cái. Có những gia đình cha mẹ và con cái không bao giờ có được một lúc ngồi chung với nhau để tâm tình. Vì bận rộn công ăn việc làm, nhiều cha mẹ đã ra đi sớm khi con cái chưa thức giấc, đến khi về nhà thì con cái đã vô giường. Ngày nghỉ cuối tuần thì con cái mải mê coi phim, chơi «game», còn cha mẹ thì lo trò chuyện với bạn hữu, tham gia một số sinh hoạt đoàn thể. Lần hồi, cha mẹ và con cái tuy chung một mái nhà nhưng sống cách biệt thành hai thế giới. Tại Hoa Kỳ, các bậc cha mẹ không có nhiều cơ hội để tìm hiểu về đời sống của xã hội, lại càng xa cách con cái hơn nữa. Mình thì cứ dậm chân tại chỗ, sống theo truyền thống của người Việt, còn con cái ngày một chìm sâu vào xã hội này. Điều này khó mà phiền trách các con vì đó là lẽ tự nhiên. Một đứa trẻ suốt ngày nói tiếng Mỹ ở trường, các tư tưởng, ý thức hệ, quan niệm sống do thầy cô, bạn bè, sách vở truyền hình cứ dần dần thấm sâu vào tâm hồn, trong khi cha mẹ thì không có gì để hướng dẫn, dìu dắt con cái để bảo tồn lấy truyền thống dân tộc, qua ngôn ngữ, văn hoá, tập tục. Đến khi có sự va chạm, mâu thuẫn, bấy giờ chúng ta mới giật mình hốt hoảng, nóng nẩy, rầy la… Kết quả chỉ làm cho mâu thuẫn càng thêm mâu thuẫn. Để giải quyết mâu thuẫn này, chúng ta cần phải cân nhắc, quan tâm từ những năm mới đặt chân đến xứ này. Việc chọn lựa môi trường sinh sống là yếu tố khởi đầu. Có gia đình vì muốn cho con mau giỏi tiếng Mỹ, nên đã dọn nhà đến vùng của người Mỹ. Gia đình này sống lẻ loi xa cách với cộng đoàn. Do đó con cái khi lớn lên chỉ quen nói tiếng Mỹ, chơi với bạn Mỹ, kịp đến khi cha mẹ phát hiện ra rằng con mình đã hoàn toàn bị Mỹ hoá và đã xa lạ với chính mình thì đã quá muộn. Già néo đứt giây, thôi đành phải chấp nhận. Yếu tố thứ hai là tạo cho gia đình có cuộc sống hoà hợp. Muốn thế, cha mẹ phải biết quân bình hoá thời giờ làm việc và thời giờ dành cho sự chăm sóc gần gũi con cái. Một số cha mẹ vì gặp thời làm ăn khấm khá, rồi quá say mê với công việc mà bỏ bê con cái. Họ nghĩ rằng: «thôi cố lên vài năm cho có dư chút ít rồi tính lại»… Nhưng trên thực tế thì có mấy ai chịu lùi bước khi mình đang phát đạt như diều gặp gió. Chợt đến khi nhận thấy con cái đã hư hỏng, xa lạ với mình thì đã quá trễ, có bỏ bớt việc làm thì cũng không cứu vãn được tình thế. Có những bậc cha mẹ tuy không quá bận rộn về công ăn việc làm, nhưng lại rất say sưa công việc xã hội đoàn thể, nhất là lại nghĩ rằng «không có mình thì mọi công việc đều hỏng hết hay chẳng ra gì». Thế là ông bà cứ ôm lấy công tác. Đi làm thì thôi, về qua một chút là thấy sốt ruột và lại vội vàng chạy đến cộng đoàn để đóng góp… Đồng ý rằng Chúa trao cho mình nhiều «nén bạc» hơn thì phải có bổn phận đóng góp nhiều hơn. Nhưng trách nhiệm quan trọng và lớn lao nhất đó là gia đình. Trước tiên hãy lo chu toàn bổn phận làm cha mẹ với con cái, rồi còn dư thì giờ hãy tiếp tay trong công tác xã hội… Đó cũng là một sai sót: đôi khi chưa hẳn là vì ích chung cho bằng vì tự ái cá nhân, vì muốn được nổi danh, nổi tiếng… Trong hoàn cảnh này, nếu con cái có hư hỏng thì chúng ta đừng vội trách Chúa: sao Chúa «để» con cái con hư hỏng trong khi mình chịu vất vả khổ cực để làm việc tông đồ cho Chúa. Có lẽ Chúa sẽ bảo chúng ta rằng: «nhiệm vụ chính Cha giao cho con, con không hoàn tất, con lại ‘khoán’ lại cho Cha ư?» Vậy hãy về mà lo chu toàn bổn phận làm cha mẹ trước đã, còn dư giờ thì hãy góp sức cho cộng đoàn, xã hội tuỳ theo khả năng. III. Yếu tố tuổi tác Tuổi tác cách biệt cũng là một yếu tố tạo ra những ngăn trở cho sự thông cảm giữa cha mẹ và con cái. Tuổi trẻ thì hăng say, liều lĩnh, quả cảm, tự tin, tự ái, mộng ước cao xa…, trong khi tuổi già thì chậm chạp, dè dặt, thận trọng và an phận. Khi con cái đến tuổi thành niên thì phần đông cha mẹ cũng bước vào tuổi già. Do tuổi tác mà tâm lý hai bên khác nhau, nên chỉ có sự tìm hiểu mới có thể đả thông được những mâu thuẫn này. Cha mẹ, khi đã đến tuổi già, phải biết mình và tìm hiểu tâm lý giới trẻ để biết con mình. Khi hai người một già, một trẻ tìm hiểu nhau thì có thể ngồi với nhau mà trò truyện. Cha mẹ và con cái không ngồi lại được với nhau để trao đổi cho nhau những lời tâm sự, nguyên do cũng là tại tự ái. Có những người suốt đời làm thầy dậy ở trường, làm cố vấn cho bao thanh niên, nhưng lại không sao dạy, không sao cố vấn được cho con cái mình. Có lẽ vì chúng ta quá tự tôn, lúc nào cũng cho mình là bậc cha mẹ, và nhìn con cái lúc nào cũng bé bỏng, dại dột. Trong khi thực tế chúng ta đã già, đã lẩm cẩm, còn con cái thì đã khôn ngoan, giỏi giang hơn. Nếu các bậc cha mẹ biết nhìn con cái như một chàng trai, thiếu nữ đã đến tuổi khôn và đối xử như khi ta tiếp đãi con cái của bạn bè… thì cho dù có cách biệt tuổi tác, cha mẹ và con cái vẫn có thể cảm thông và sống hạnh phúc với nhau. IV. Yếu tố phong tục tập quán Những người qua Mỹ vào tuổi thành niên thường vẫn cố giữ lại những phong tục tập quán tốt đẹp ở quê nhà. Những phong tục này được thể hiện qua ngôn ngữ, cách phục sức, đồ ăn thức uống, các lễ nghi, sinh hoạt trong các ngày lễ như Tết Nguyên Đán, Trung Thu… Nhưng với các trẻ em nhỏ rời xa quê nhà lúc tuổi thơ, cái kỷ niệm về quê hương hầu như đã phai lạt hay không có, trong khi nếp sống, tập tục của xứ người đã in sâu vào tâm hồn non trẻ. Nếu cha mẹ lơ là trong việc tạo điều kiện thuận lợi để con cái có cơ hội chia sẻ những phong tục truyền thống của quê hương thì đương nhiên phải có sự xa cách, mâu thuẫn. Những cha mẹ nào quan tâm đến việc duy trì phong tục, tập quán theo truyền thống thì họ đã cố tạo cho con cái có cơ hội để được tham gia từ nhỏ, chẳng hạn cho con cái đi học Việt ngữ, đi sinh hoạt trong những ngày kỷ niệm đại lễ, đi thăm viếng họ hàng, bà con, đi dự những buổi tang lễ, đám cưới, đám hỏi… Một số gia đình đã để cho con cái bỏ quên những truyền thống dân tộc và đi đâu cũng chỉ có cha mẹ…, còn con cái thì cho ở nhà hay đi chơi với bạn bè thì đương nhiên chúng ta đã chấp nhận hoàn cảnh. Nói tóm lại, muốn giữ được sự cảm thông giữa cha mẹ và con cái, chúng ta phải có kế hoạch, có chương trình và có quyết tâm thi hành. Sự mâu thuẫn giữa cha mẹ và con cái tự nó đã có và ngày càng trở nên gay go khó khăn. Chỉ khi nào chúng ta quan tâm và kiên trì phá bỏ thì mới mong tạo được sự cảm thông giữa chúng ta và con cái. Chỉ có một cách duy nhất để giảm bớt sự cách biệt đó là chúng ta và con cái phải đồng tâm xích lại gần nhau. Cha mẹ phải cố học hỏi để theo kịp với nếp sống mà con cái mình đang sống, phần con cái cũng đừng bao giờ có thành kiến cha mẹ là người hủ lậu, trái lại, hãy học hỏi để am hiểu phong tục tập quán của tiền nhân để có thể sống hòa mình với ông bà cha mẹ. Tuy nhiên, yếu tố căn bản để có được sự cảm thông giữa cha mẹ và con cái vẫn là tình yêu thương và lòng quảng đại thứ tha.
|
