ĂN CHAY: CON ĐƯỜNG ĐI ĐẾN TỰ DO

Theo William E. Rushman

Mùa Chay là mùa mà hơn một tỉ Kitô hữu trên thế giới ăn chay, hãm mình, bố thí và cầu nguyện, thế nhưng ý nghĩa của những việc ‘đạo đức’ ấy không phải lúc nào cũng được đào sâu, do đó ta dễ dàng quên đi giá trị đích thực của chúng.

Ăn Chay là chữ dùng để dịch chữ ‘jejunare’ (jeûner – fast), có nghĩa là nhịn đói. Vì thế, nên phân biệt ‘ăn chay’ của người công giáo so với ‘ăn chay’ trong Phật Giáo. Phật tử ăn chay chủ yếu là để tuân theo giới luật ‘không sát sinh’, vì thế, khi ăn chay, họ có quyền ăn thật no, miễn là đừng dùng những chất nào trực tiếp hay gián tiếp làm hại đến sự sống của một sinh vật khác: thịt, cá, các loài động vật, trứng có trống; và nếu gắt gao hơn, thì kiêng cả trứng không trống và bơ sữa nữa. Trái lại, ăn chay trong công giáo chủ yếu là để hãm mình, nghĩa là ăn như thế nào vừa đủ sống mà trong ngày vẫn còn đói và thèm ăn để ‘hành xác’. Do đó, ăn chay luôn đi đôi với kiêng thịt, vì thịt là thức ăn ngon miệng nhất chứ không phải vì ăn thịt là phạm đến sự sống. Trong Kinh Thánh, Thiên Chúa đã ra lệnh cho Phêrô hãy làm thịt các sinh vật mà ăn (cf Cv 10, 13). Đúng ra, ăn chay hãm mình là hy sinh một điều tốt để đạt được điều tốt hơn, và điều cao cả nhất mà ta đạt được ấy là tự do thể lý và tâm linh.

Do đó, ‘ăn chay’ theo nghĩa công giáo không chỉ hạn hẹp trong việc ‘ăn’ mà thôi. Hai ngàn sáu trăm năm trước, tiên tri Isaia đã ghi lại cách ăn chay mà Thiên Chúa muốn, ấy là ‘mở xiềng xích bạo tàn, tháo gông cùm trói buộc, trả tự do cho người bị áp bức, đập tan mọi gông cùm; là chia cơm cho người đói, rước người vô gia cư vào nhà, tặng áo cho người mình trần, không ngoảnh mặt làm ngơ đối với anh em cốt nhục’ (Is 58, 6-7). Quả thực, khi ta làm cho cuộc đời người khác được nâng cao thì chính cuộc đời chúng ta cũng nâng lên vì chúng ta là một phần của nhân loại. Khi từ bỏ hoặc giảm thiểu những thú vui vật chất như thức ăn hay những gì làm mình thích thú thì đời chúng ta tự do và phong phú hơn vì ta thấy được những gì mình không cần. Trong Thiền có câu: đói thì ăn, mệt thì nghỉ; nhưng Thomas Merton lật ngược lại: “chúng ta vẫn ăn khi mình không hề đói”. Chúng ta tiêu thụ thảo mộc, động vật, và tự do của người khác với một số lượng quá mức cần thiết. Đặt giới hạn trong việc dùng những điều tốt là chúng ta được giải phóng khỏi nhưng ham muốn của mình; vì thế, lời mời gọi ăn chay là một lời mời gọi đi vào tự do.

Về phương diện thể lý, chúng ta mãi lệ thuộc một vài thứ chính yếu như thức ăn và nước uống, vì thế chúng ta không thể nào thoát khỏi mọi nhu cầu. Nhưng Mùa Chay là một Mùa của Kitô Giáo, và Chúa Kitô đến không phải để giải phóng chúng ta (ngay bây giờ) ra khỏi những ràng buộc vật chất, nhưng khỏi ràng buộc của tội lỗi. Chúng ta tin rằng thân thể sẽ được biến đổi vào thời sau cùng, nhưng việc giải phóng tâm  linh đã bắt đầu rồi: chúng ta chỉ cần gia nhập nhóm người Kháng Chiến.

Càng ngụp lặn vào thế giới vật chất, thì thế giới tâm linh trở nên mù mịt và chúng ta càng quên đi rằng mình được ‘dựng nên giống hình ảnh Thiên Chúa’. Mặt khác, nếu chúng ta sử dụng những tiềm năng cá nhân và tự nhiên một cách đúng đắn thì chúng ta bộc lộ được chân tính của mình, cũng như một nghệ sĩ dùng cảm nghiệm về sự cân đối của mình để truyền ý nghĩa vào tác phẩm điêu khắc hay hội họa, vào vũ điệu hay âm nhạc.

Isaia và nhiều vị khác (trong nhiều tôn giáo) khuyên chúng ta ‘ăn chay’ đối với bất công và tội lỗi, và nhờ đó chúng ta được giải thoát tâm linh. Thật là dễ dàng rơi vào tình trạng bệnh hoạn: kỳ thị, chia rẽ, bi quan, giận dữ hay kiêu căng. Kiêng nhịn những điều ấy thì rất khó, nhưng chúng ta có nhiều cơ may để chiến thắng trên trần gian này, bởi vì chúng ta có thể được hoàn toàn tự do. Công bình, quảng lại, vui tươi, hiền hòa, khiêm tốn và yêu thương là những ân sủng Chúa ban, nhưng chúng ta phải khát mong đón nhận, và chúng ta không thể nhận lãnh được gì nếu lòng mình đầy căm ghét và kiêu căng.

Như thế, những hy sinh trong Mùa Chay là có lợi cho chúng ta, chứ không đơn thuần là một của lễ đền tạ dâng lên Chúa. Thiên Chúa biết rõ, yêu thương, trao ban, giải phóng và biến đổi chúng ta. Người không cần gì từ chúng ta cả, nhưng ban cho chúng ta mọi sự, kể cả bản thân Người. Chúng ta được dựng nên theo hình ảnh Thiên Chúa, vì thế dựa vào ơn Chúa, chúng ta càng giảm thiểu những ham muốn và nhu cầu của mình, thì chúng ta càng giống Đấng Tạo Dựng chúng ta●

Trở về Muc Lục