NHỮNG NẺO ĐƯỜNG CỦA THINH LẶNG

(tiếp theo Maranatha_53)

Michel Hubaut - Maranatha dịch

25 - CUỘC CHIẾN TRONG THINH LẶNG

Thật không trung thực nếu tạo ảo tưởng rằng thinh lặng lúc nào cũng là một con đường dễ đi, một con đường đưa thẳng đến ‘sự nghỉ ngơi của tâm hồn’ và đến gặp gỡ Thiên Chúa! Thinh lặng cũng là nơi chiến đấu nhiều khi cam go chống lại các trở ngại, các sức mạnh Sự Dữ muôn mặt. Dù ta có gọi là tội lỗi, ma quỷ hay đêm tối, thì cũng chẳng khác gì! Có một điều chắc chắn: không thể nào đi theo con đường thinh lặng mà không sớm muộn ta lại không đối đầu với cuộc chiến được minh họa một cách mẫu mực bằng cơn hấp hối tại Giếtsêmani.

Thánh Luca đã cô đọng trong vài câu một cuộc chiến đấu nội tâm đớn đau, có thể đã kéo dài nhiều giờ. Cuộc chiến đấu trong đó Chúa Giêsu đã đối diện với sự cô đơn khủng khiếp của một con người bị mọi người ruồng bỏ, cái cảm giác rất người ấy là sự hoảng sợ. “Hoảng sợ, Ngài cầu nguyện khẩn thiết hơn” (Lc 22, 29-46). Ai mà lại chưa từng có kinh nghiệm, ở mức độ khác nhau, về sự cô đơn đến khiếp sợ, khiến ruột gan se thắt, đầu óc rối tung, trước một thử thách về sức khoẻ, trước một thất bại, một tương lai đóng sầm.

Đức Giêsu đã đón nhận hoàn cảnh này của con người, khi thinh lặng không còn là một sự thân mật ngọt ngào giữa Cha Con, nhưng lại là một tiếng thét phản kháng. Cái thinh lặng đáng gờm khi Thiên Chúa vắng mặt. Ta kêu lên trong đêm tối mà không nghe tiếng vọng. Trong cuộc chiến này (agonia tiếng Hy lạp cũng như La tinh đều có hai nghĩa: ‘hấp hối’ và ‘chiến đấu’) Đức Giêsu tiếp tục cầu nguyện với Cha Ngài, nhưng quá trình chấp nhận thánh ý Cha xảy ra thật chậm rãi và đớn đau. Điều này cho thấy rằng con người rất khó lòng bỏ đi kế hoạch nhân loại của mình hầu tuân theo chương trình sâu thẳm của Thiên Chúa!

Dần dần, Đức Giêsu đi từ phản kháng, từ sự sợ hãi thắt ruột thắt gan, từ khước từ để đến thái độ tin tưởng. Hiệu quả của cuộc cầu nguyện chiến đấu lâu giờ này trước sự im lặng của Thiên Chúa sẽ không xuất hiện nơi mà chúng ta chờ đợi theo đầu óc con người. Và Đức Giêsu không được miễn trừ việc đối đầu với lực lượng sự dữ, với đau khổ, với khổ nạn và cái chết. Nhưng, rõ ràng là khi quân lính đến bắt Ngài, thì Ngài đã tìm lại được sự bình an nội tâm và sức mạnh để sống các biến cố đớn đau này. Chẳng phải đấy cũng là một biểu hiện đầu tiên cho thấy rằng lời cầu nguyện đã được nhậm lời rồi sao? Việc nhậm lời này sẽ tỏa sáng qua chiến thắng của sự sống, ngày Ngài được Chúa Cha phục sinh.

Từ thời những vị ẩn sĩ đầu tiên, truyền thống Kitô giáo luôn quan niệm rằng sự cô tịch nơi sa mạc, không chỉ là một nơi ưu tuyển để gặp gỡ Chúa, mà còn là một nơi đối đầu với lực lượng sự dữ. Vào thế kỷ thứ IV, thánh Antôn, tổ phụ của các đan sĩ, được Thánh Thần thôi thúc vào vùng cát hoang vắng, giữa sống Nil và Biển Đỏ, nơi đó ngài phải đọ sức với Satan, cha đẻ của dối trá.

Như thế, cuộc ‘tiến vào sa mạc này’ không bao giờ là một sự xả hơi, một sự trốn thoát khỏi những khó khăn đời thường, nhưng trái lại là một lời kêu gọi lên đường đi chiến đấu chống Kẻ Thù. Cuộc chiến mang tính cứu độ này chỉ có thể thực hiện được nếu ta sống thân mật ‘với Chúa Kitô’.

Người ‘cô liêu’ không hề là một người phi xã hội, nhưng người ấy ý thức rằng mình sống hiệp thông với Dân Chúa và, nhân danh Giáo Hội, chiến đấu chống lại lực lượng sự dữ đang không ngừng đe dọa thế gian. Do đó, sự rút lui này liên hệ đến một lãnh vực rộng hơn bản thân kẻ ở một mình. Vị đan sĩ liên đới với sự đối đầu to lớn giữa ánh sáng và bóng tối, giữa sự dữ và sự lành.

Đấy là nguyên do giải thích cho vị trí quan trọng của những ‘trò quỷ’ khiến ta mỉm cười, nhưng thường thấy trong cuộc đời họ, chẳng hạn trong đời thánh Antôn. Nhưng ta hãy vượt qua các hình ảnh ấy để nhận ra một ý nghĩa thần học, huyền nhiệm của cuộc chiến này.

Trong các thử thách, muốn được cứu thoát khỏi các vết cắn chết người của sự dữ hay của thất vọng, đôi khi ta cần phải thinh lặng chiêm ngắm thập giá Chúa Kitô, Đấng đã đối diện với ‘sự thinh lặng của Thiên Chúa’, chiêm ngắm Đức Kitô, vị Môsê mới, đang vượt qua sa mạc sự dữ, qua dòng nước sự chết để bước vào Nước Chúa Cha và dẫn chúng ta theo sau Ngài. Đấy là một chiến thắng phục sinh đem lại ý nghĩa cho mọi cuộc chiến trong các ‘sa mạc’ của chúng ta.

26 - NHỮNG CUỘC CÁM DỖ CỦA ĐỨC KITÔ NƠI SA MẠC

Những cuộc cám dỗ này vừa tóm lược vừa tiêu biểu cho mọi cuộc cám dỗ của mọi người, của mọi nền văn hóa nhân loại. Trong thinh lặng nơi sa mạc, Chúa Giêsu đã phải đối diện và vượt qua ba cạm bẫy hay cám dỗ, lồng vào nhau, xuất phát từ ba nhu cầu cơ bản và chính đáng được khắc ghi ngay trong bản chất của con người: nhu cầu sở hữu, nhu cầu khẳng định mình và nhu cầu quyền lực.

“Nếu ông là Con Thiên Chúa, hãy ra lệnh cho đá này trở thành bánh!” Chúa Giêsu cũng đã có kinh nghiệm về nhu cầu đầu tiên này của con người: nhu cầu có lương thực để sống. Cái đói đầu tiên, sơ đẳng, sống chết này đã nhanh chóng trở thành một nhu cầu hợp pháp cho phép ta chiếm hữu, hầu đảm bảo cho tương lai. Thế là xuất hiện cơn cám dỗ hay cạm bẫy này: thu góp quá mức để có một cuộc sống yên hàn, vơ vét những giàu sang của cải, chỉ làm thỏa mãn những đòi hỏi thế gian, những an toàn trước mắt. Chước cám dỗ này dần dần sẽ che khuất mọi khả năng cởi mở và chia sẻ, mọi sự sẵn sàng đón nhận sự giàu có của cõi lòng, các tương quan giữa người và người, các ân huệ của Thiên Chúa.

Vả lại, xã hội tây phương chúng ta lại kích thích sự bám víu tự bản năng vào cái nhu cầu sở hữu này. Chúa Giêsu lật mặt nạ cái ảo tưởng bi đát ấy. Ngài là ‘Bánh - Lời Nhập thể’, là Bánh Hằng Sống, nên Ngài biết rằng chỉ có sự viên mãn siêu việt của Thiên Chúa mới đủ khả năng làm no thỏa cái đói tuyệt đối của chúng ta. “Người ta không chỉ sống bằng bánh mà còn bằng Lời Hằng Sống xuất phát từ Thiên Chúa!”

“Nếu ông là Con Thiên Chúa, hãy nhảy xuống từ đỉnh đền thờ” và mọi người sẽ tin ông! Ở đây, lộ diện cái đói cơ bản hay lòng ham muốn thứ hai của con người: cái nhu cầu, cũng chính đáng, là được mọi người biết đến. Thế là xuất hiện một cám dỗ khác. Vì cái nhu cầu bẩm sinh ấy nhanh chóng biến thành một nhu cầu được nổi tiếng, được tỏa sáng. Cạm bẫy ở chỗ nghĩ rằng mình là trung tâm tuyệt đối, là cái rốn của vũ trụ, để rồi không còn khả năng lắng nghe một ý kiến nào khác với mình và tìm đủ mọi cách áp đặt ý tưởng mình cho kẻ khác, vì lợi ích của họ! Đấy đúng là việc thờ phượng ngẫu tượng ở mọi thời, thứ tôn giáo thay thế cho Sự Tuyệt Đối của Thiên Chúa.

Chúa Giêsu hẳn đã có thể sử dụng quyền uy, khả năng của mình, không vì lợi ích cho Ngài, nhưng chỉ để hoàn thành sứ mạng bằng cách thuyết phục loài người bằng uy tín của một bậc thầy điểm đạo (guru) đầy quyền năng. Và biết đâu, trong những ngày thất bại đắng cay, chước cám dỗ này lại đã không trở lại với Ngài?

Thế nhưng, noi theo vị Thiên Chúa Giao Ước, Đấng tôn trọng tự do con người, Đức Giêsu xua đuổi chước cám dỗ ‘quỷ quyệt’ kia, cái cám dỗ xúi dục Ngài không ‘phục vụ’ Lời Thiên Chúa, thu hẹp tôn giáo thành một trò ảo thuật, một cảnh rền vang báo chí hoặc bóp méo Lời Chúa; như đôi khi chúng ta vẫn làm để biện minh cho các cuộc chiến tranh, các trò kỳ thị chủng tộc của mình.

Thái độ ấy là một thách thức đối với Thiên Chúa! “Ngươi sẽ không thử thách Đức Chúa, Thiên Chúa ngươi”. Sự thành công của sứ mạng Ngài sẽ không phải là kết quả của một cuộc vận động báo chí, khai thác nhu cầu tâm linh của người ta, hoặc nhu cầu có một giáo hội thế gian đầy quyền lực, nhưng mà là hoa trái của một tình yêu trao ban đến cùng, nhưng không hề ép buộc.

“Nếu ngươi phục lạy ta, ta sẽ ban cho quyền lực và vinh quang của các vương quốc trên vũ trụ.” Ở đây, xuất hiện một cơn đói khác, cơn đói cuối cùng và rất gần gũi với cơn đói trước: Nhu cầu tha thiết của con người là làm chủ vũ trụ thọ tạo, cái cao vọng chính đáng là vượt cao hơn người bên cạnh, và đấy có thể là động lực của tiến bộ. Nhu cầu ấy thường tha hóa thành một quyền lực quá độ, một mong muốn đè bẹp kẻ khác. Cơn đói quyền lực ấy đôi khi biết cách ẩn nấp dưới lớp bề ngoài thật cao thượng và thậm chí đạo đức. Không phải chỉ có những ông vua hay những nhà độc tài mới thích người khác quỵ lụy mình đâu!

“Ngươi chỉ thờ lạy Đức Chúa, Thiên Chúa ngươi.” Đả đảo các ngẫu thần! Nếu con người không muốn bị tha hóa, thì họ chỉ có thể quỳ gối trước một Thiên Chúa tự mặc khải là Quyền Năng Yêu Thương. Hơn một lần, Đức Giêsu phải cưỡng lại để khỏi bị cuốn theo dòng nước ấy. Ngài nói ‘không’ với những ai mong biến Ngài thành một ông vua hoặc kéo Ngài về phía họ trong các cuộc chiến đấu ý thức hệ.

Ba chước cám dỗ hay cạm bẫy ‘quỷ quyệt’ này nói lên cuộc chiến trường kỳ mà hẳn là Ngài phải tiến hành suốt cuộc đời Ngài. Đấy cũng là những cạm bẫy đối với con người, ngày xưa cũng như hôm nay. Được Thần Khí thúc bách, Đức Giêsu - Con Người, người nghèo, người khiêm nhường và người tôi tớ - đã nhân danh chúng ta mà xua đuổi những cạm bẫy ấy, những cạm bẫy có thể hủy hoại chúng ta, trong tư cách là con người và là con Thiên Chúa. Cuộc Vượt Qua của Ngài giải thoát chúng ta ra khỏi hiểm nguy của chước cám dỗ ba mặt và tự sát ấy● (còn tiếp)

Trở về Muc Lục